<p>صفحه ای از دفتر خاطرات اویگنیا هوخبرگ که آن را هنگام زندگی در خفا در شهر برودی، لهستان نوشته بود. در این صفحه تاریخ حوادث مهم، از قبیل مرگ و تبعید افراد خانواده و دوستان طی جنگ به چشم می خورد. برودی، لهستان، ژوئیه 1943 تا مارس 1944.</p>

دفتر خاطرات کودکان طی دوران هولوکاست

مقدمه

حداقل 1.1 میلیون کودک یهودی در طول هولوکاست به قتل رسیدند.

از میلیون ها کودکی که به دست نازی ها و متحدین ایشان مورد آزار و اذیت قرار گرفتند، فقط شمار اندکی خاطرات و یادداشت های روزانه خود را نگاشتند و از میان نیز تعداد کمی باقی مانده است. نویسندگان جوان این روایت ها، تجربیات خود را ثبت کرده، احساسات خود را در میان گذاشته و درباره لطمات روحی که طی آن سال های کابوس گونه متحمل شده اند، تأمل کرده اند.

دفتر خاطرات میریام واتنبرگ

دفتر خاطرات میریام واتنبرگ ("ماری برگ") یکی از نخستین یادداشت های روزانه کودکانی بود که هراس های ناشی از هولوکاست را نزد تعداد زیادی از مردم آشکار ساخت.

واتنبرگ در 10 اکتبر 1924 در شهر لودز به دنیا آمد. او در اکتبر 1939- کمی پس از تسلیم شدن لهستان به نیروهای آلمانی- شروع به نوشتن دفتر خاطرات دوران جنگ کرد. خانواده واتنبرگ به ورشو گریختند، و در نوامبر 1940 میریام همراه با والدین و خواهر کوچکش مجبور به زندگی در گتوی ورشو شد. خانواده واتنبرگ در این جامعه محصور از موقعیتی ممتاز برخوردار بودند، زیرا مادر میریام شهروند ایالات متحده بود.

مأموران آلمانی اندکی پیش از نخستین تبعید بزرگ یهودیان ورشو به تربلینکا در تابستان 1942، میریام، خانواده اش، و دیگر یهودیانی که پاسپورت خارجی داشتند را در زندان بدنام پاویاک توقیف کردند. مقامات آلمانی سرانجام این خانواده را به اردوگاه موقت ویتل در فرانسه منتقل کرده و در سال 1944 به آنان اجازه مهاجرت به ایالات متحده را دادند. دفتر خاطرات میریام واتنبرگ که در فوریه 1945 با نام مستعار "ماری برگ" به چاپ رسید، یکی از معدود روایت های شاهدان عینی از گتوی ورشو بود که پیش از پایان جنگ جهانی دوم در اختیار خوانندگان انگلیسی زبان دنیا قرار گرفت.

دفتر خاطرات آن فرانک

آن فرانک دفتر خاطراتش را زمانی نوشت که همراه با خانواده اش و تعدادی از آشنایان در یک انباری زیرشیروانی در آمستردام مخفی شده بود. او مشهورترین کودک خاطره نویس دوران هولوکاست است.

او که با نام آنلییز فرانک در در 12 ژوئن 1929 در "فرانکفورت ام ماین" (نام سابق فرانکفورت) آلمان به دنیا آمده بود، دختر دوم بازرگانی به نام اوتو فرانک و همسرش ادیت بود. هنگامی که نازی ها در ژانویه 1933 به قدرت رسیدند، خانواده فرانک برای فرار از اقدامات ضدیهودی حکومت جدید به آمستردام گریخت. آن از یک دفترچه مخصوص جمع آوری امضا که به مناسبت دوازدهمین سالگرد تولدش هدیه گرفته بود، به عنوان دفتر خاطرات استفاده کرد و به نوشتن شرح مفصل حوادثی پرداخت که در آن انباری زیر شیروانی یا به قول خودش "بخش الحاقی مخفی" رخ داده بود. پلیس امنیتی آلمان به کمک یک خبرچین ناشناس، مخفیگاه خانواده فرانک را در 4 اوت 1944 کشف و ساکنان آن بخش الحاقی را از طریق وستربورک به آشویتس تبعید کرد.

آن و خواهرش، مارگوت، اواخر اکتبر و اوایل نوامبر 1944، همراه با دیگر زندانیان از آشویتس به برگن- بلزن آمدند. هر دوی آنها اواخر فوریه و اوایل مارس 1945 در اثر بیماری تیفوس در آنجا جان سپردند. پس از جنگ، اوتو فرانک، پدر آن، که تنها بازمانده آن گروه بود، در تابستان 1945 به آمستردام بازگشت و در آنجا کارمند سابق او، میپ گیز، دفتر خاطرات آن و نوشته های دیگری را که پس از دستگیری ها در بخش الحاقی یافته بود به او داد. این دفتر خاطرات نخستین بار در سال 1947 در هلند انتشار یافت. خاطرات دوران جنگ آن فرانک که در سال 1952 با نام "دفتر خاطرات یک دختر جوان" به زبان انگلیسی منتشر شد، به یکی از پرخواننده ترین کتاب های جهان، و نویسنده اش به نمادی از صدها هزار کودک یهودی کشته شده در هولوکاست تبدیل شده اند.

انواع دفترهای خاطرات و یادداشت های روزانه

دیگر نوشته های کودکان در دوران هولوکاست تا مدتی تحت الشعاع اهمیت و شهرت دفتر خاطرات آن فرانک قرار گرفت. با این همه، به دلیل افزایش توجه مردم نسبت به هولوکاست، دفترهای خاطرات متعددی منتشر شده که نمایانگر زندگی جوانان تحت ظلم و ستم نازی ها در دوران جنگ است.

نویسندگان جوان خاطرات آن دوران از تمام طبقات جامعه بودند. برخی از کودکان خاطرات نویس به خانواده های فقیر و کشاورز تعلق داشتند. برخی در خانواده های پیشه وران طبقه متوسط به دنیا آمده بودند. تعدادی از آنان در ناز و نعمت بزرگ شده بودند. تعداد کمی نیز به خانواده های بسیار متدین تعلق داشتند، در حالی که برخی از آنان در جوامع سکولار جذب شده و رشد کرده بودند. اما اکثر کودکان خاطرات نویس، صرف نظر از میزان ایمان فردی شان، با سنت و فرهنگ یهودی احساس نزدیکی می کردند.

دفترهای خاطرات و یادداشت های روزانه کودکان که از دوران هولوکاست به جای مانده را می توان به سه دسته کلی تقسیم کرد:

1) نوشته های کودکانی که از سرزمین های تحت سلطه آلمانی ها گریخته و پناهنده یا پارتیزان شده بودند؛

2) نوشته های کودکانی که در خفا زندگی می کردند؛

3) نوشته های جوانان ساکن گتوها یا آنان که با محدودیت های تحمیل شده از سوی مقامات آلمانی زندگی می کردند و یا نوشته های زندانیان اردوگاه های کار اجباری- که از دو گروه دیگر بسیار کمتر است.

دفترهای خاطرات پناهندگان

دفترهای خاطرات پناهندگان اغلب در اواخر دهه 1930 یا اوایل دهه 1940 به قلم کودکانی است که والدین شان یهودیان جذب شده اهل آلمان، اتریش یا سرزمین های چک بودند. تغییر مکان و جابجایی درونمایه بسیاری از این دفترهای خاطرات است، چرا که تمام این نویسندگان کودک برای یافتن پناهگاهی میان بیگانگان در سرزمین های دوردست، حس آشنایی و انس با خانه و وطن خویش را قربانی کرده بودند.

برخی از نویسندگان، از جمله یوتا زالتسبورگ (تولد: 1926 در هامبورگ، آلمان)، لیلی کوئن (تولد: 1928 در هالبرشتات، آلمان)، زوزی هیلزنرات (تولد: 1929 در باد کرویتسناخ، آلمان) و الیزابت کاوفمان (تولد: 1926 در وین، اتریش؛ مرگ: 2003)- همراه با خواهران و برادران یا والدین خود گریخته بودند. برخی دیگر نیز از جمله کلاوس لانگر (تولد: 1924 در گلایویتس، سیلسیای علیا)، پیتر فایگل (تولد: 1929 در برلین)، ورنر آنگرس (تولد: 1920 در برلین، آلمان؛ مرگ: 2010) و لئا یدواب (تولد: 1924 در بیالیستوک، لهستان) به تنهایی وارد سرزمینی بیگانه شده بودند.

کودکان خاطرات نویسی که از طریق قانونی مهاجرت کرده بودند، اغلب از دشواری های اداری بسیاری نوشته اند که هنگام جست و جوی پناهگاه امن و کسب ویزا و مدارک لازم برای مهاجرت با آن مواجه شده بودند. خاطرات نویسانی که به طور غیرقانونی گریخته بودند، داستان غم انگیز سفر خود از طریق مناطق خطرناک و ترس مدام از دستگیری را به تصویر کشیده اند.

اما نویسندگان دفترهای خاطرات پناهندگان- صرف نظر از شیوه های گوناگون فرار- احساس رنج و سردرگمی ناشی از فقدان خانه، زبان و فرهنگ، و همچنین جدایی خانمانسوز از خانواده و دوستان و چالش وفق دادن خود با زندگی در جهانی ناآشنا و بیگانه را ترسیم کرده اند.

دفترهای خاطرات نوشته شده در اختفا

برخی از جوانان دیگر نیز مانند آن فرانک، برای گریز از چنگ مقامات آلمانی، به صورت مخفی در اتاق های زیرشیروانی، پناهگاه های زیرزمینی و سرداب های سرتاسر اروپای شرقی و غربی زندگی می کردند. این نویسندگان- مثل اوتو وولف (تولد: 1927 در موهلنیتسه، چکوسلواکی) در کشور تحت الحمایه بوهمیا و موراویا؛ مینا گلوکسمان، کلارا کرامر (تولد: 1927 در ژولکیف) و لئو سیلبرمان (تولد: 1928 در پشمیسیل) در لهستان؛ برتیه بلوخ-وان راین و ادیت وان هسن (تولد: 1925 در لاهه) و آنیتا مایر (تولد: 1929 در لاهه) در هلند- از دشواری ها و خطرات زندگی در خفا نوشته اند.

این کودکان بخش عمده یا تمام وقت خود را در اختفا می گذراندند. نوجوانان اغلب مجبور بودند ساعت ها در مخفیگاه های خود ساکت یا حتی بی حرکت باقی بمانند. این بچه ها و حامیان آنها مدام با این هراس زندگی می کردند که مبادا صدای بلند یا صدای پایشان سؤظن همسایگان را برانگیزد.

دیگر جوانان مخفی شده- از قبیل کودک خاطرات نویس، موشه فلینکر (تولد: 1926 در لاهه؛ مرگ: 1944 در آشویتس) در بلژیک و پیتر فایگل در فرانسه- اگرچه در ملاء عام زندگی می کردند اما در واقع در پناه متزلزل مدارک جعلی و نام مستعار، به عنوان غیریهودی زندگی مخفیانه ای داشتند. این کودکان باید به سرعت و به طور کامل خود را با هویت و محیط جدید وفق می دادند. آنها می آموختند که هنگامی که به نام جعلی صدایشان می کردند، پاسخ دهند و از بکار بردن زبان یا شیوه های رفتاری که ممکن بود اصل و نسب آنها را افشا کند بپرهیزند.

بیشتر کودکان یهودی توسط افراد یا نهادهای مذهبی معتقد به ادیان دیگر پنهان شده بودند، به همین دلیل از حفظ خواندن دعاها و مبانی مذهب "دوم" خود را یاد می گرفتند تا به این ترتیب سؤظن بزرگسالان و همسالان خود را برطرف کنند. یک کلمه یا حرکت اشتباه کافی بود تا کودک و نجات دهنده او را به خطر بیندازد.

دفترهای خاطرات نگاشته شده در گتوها، اردوگاه ها و مناطق اشغالی

اکثر دفترهای خاطراتی که از دوران هولوکاست باقی مانده است، به دست کودکان و جوانان ساکن درگتوهای واقع در اروپای تحت اشغال آلمان نوشته شده اند. دفترهای خاطرات نگاشته شده در گتوها اغلب نشان از جدایی، انزوا و آسیب پذیری نویسندگان آنها دارد. این دفترها نمایانگر رنج ها و محرومیت های جسمی مفرطی است که نویسندگان آنها تجربه کرده و دشواری ها و ناملایمات پیچیده ای را ارائه می دهد که یهودیان هنگام تقلا برای بقا با آن مواجه بودند. خوانندگان دفترهای خاطرات نوشته شده در گتوها، نه تنها با روایتی دسته اول از وحشت و خشونت ناشی از آزار و اذیت نازی ها مواجه می شوند، بلکه با تجربیات جوانانی که می کوشیدند از طریق مطالعه، خلاقیت و بازی از شرایط موجود فراتر بروند، آشنا می شوند.

از محل سابق بسیاری از گتوهای اروپای شرقی تحت سلطه آلمان- بویژه لهستان و اتحاد جماهیر شوروی سابق- دفترهای خاطرات و یادداشت های متعددی که توسط کودکان نوشته شده اند به دست آمده است. دفترهای خاطرات داوید شراکوویاک (تولد: 1924 در لودز؛ مرگ: 1943 در گتوی لودز) و دو نوجوان ناشناس اهل لودز از معروف ترین آنها به شمار می روند. فقط تعداد اندکی از دفترهای خاطرات به صورت کامل در گتوی ورشو پیدا شده است، اما یادداشت های یانینا لوینسون (تولد: 1926؛ مرگ: 2010) که به شکل پراکنده باقی مانده بود نیز بعدها در زندگی نامه جدید او گنجانده شد. ایرنا گلوک (تولد: 1926؛ مرگ: حدود سال 1942) رنیا کنول (تولد: 1927) و هالینا نلکن (تولد: 1924 در کراکوف) دفترهای خاطرات خود را در گتوی کراکوف نوشتند. داوید روبینوویتس (تولد: 1927 در کی یلتسه؛ مرگ: 1942 در تربلینکا)، الزا بیندر و روتکا لایبلیش (تولد: 1926؛ مرگ: حدود سال 1942 در آشویتس) نیز در دفترهای خاطرات خود به ثبت آزار و اذیت در جوامع خود پرداختند.

تعدادی از دفترهای خاطرات متعلق به دوران جنگ از گتوهای کشورهای منطقه بالتیک به دست آمده است: یتسخوک روداشفسکی (تولد: 1927 در ویلنیوس؛ مرگ: 1943، جنگل پوناری) و گابیک هلر از گتوی ویلنه در ویلنیوس، لیتوانی؛ ایلیا گربر (تولد: 1924؛ مرگ: حدود سال 1943) و تامارا لازرسون (تولد: 1929 در کاوناس) از گتوی کوونو (یا کوونه) در کاوناس، لیتوانی؛ و همچنین گرترود اشنایدر (تولد: 1923 در وین)، دختری یهودی-آلمانی که در گتوی ریگا زندانی بود.

تعداد نسبتاً زیادی از دفترهای خاطرات از ترزین اشتاد در بوهمیا (جمهوری چک کنونی) به جای مانده است، از جمله نوشته های یک خواهر و برادر به نام پتر گینتس (تولد: 1928 در پراگ؛ مرگ: حدود سال 1944 در آشویتس) و اوا گینتسووا (تولد: 1930 در پراگ)، آلیس ارمان (تولد: 1927 در پراگ)، هلگا وایسووا (تولد: 1929 در پراگ)، هلگا پولاکووا (تولد: 1930)، اوا روبیکووا (تولد: 1920)، و پاول واینر (تولد: 1931 در پراگ).

بسیاری از دفترهای خاطرات به قلم کودکان آن سوی دیوارهای گتو است. به عنوان مثال، سارا فیشکین (تولد: حدود سال 1924؛ مرگ: حدود سال 1942) دفتر خاطرات خود را به طور منظم در شهر روبژویشی واقع در بلوروسیای (بلاروس کنونی) اشغالی می نوشت. ریوا گولتسمان شش ماه نخست و پراضطراب دوران اشغال در دنیپرپیتروفسک در اوکراین را شرح داده است. لئون ولز (تولد: 1925 در استویانوف، حوالی لووف یا لویوی کنونی)، یکی از اعضای جوان واحد زندانیان گماشته شده به بیگاری در اردوگاه کار اجباری خیابان یانوف در لووف، خاطرات خود را مرتب می نوشت. گونتر مارکوزه (تولد: 1923 در برلین؛ مرگ: 1944 در آشویتس) نیز تجربیات خود در اردوگاه بیگاری گروس- بریزن که زمانی مزرعه آموزش حرفه ای برای جوانان یهودی خواهان مهاجرت از حکومت رایش بود را شرح داده است. ایزابل یسیون در پاریس تحت اشغال آلمان خاطرات خود را نگاشته، و رایمونته نوودوورسکی (تولد: 1929 در ورشو؛ مرگ: 1951 در اسرائیل) زندگی خود در مرکز ووکلن- پرورشگاهی که توسط اتحادیه عمومی اسرائیلیان فرانسه اداره می شد- را توصیف کرده است.

هر دفتر خاطرات: بازتاب یک قطعه

دفتر خاطرات کودکان، نوجوانان و جوانان طی دوران هولوکاست، نشانگر طیف گسترده ای از تجربیات شخصی افراد و شرایط زمان جنگ است. نویسندگان این دفترها اغلب از مضامینی چون ماهیت رنج بشر، ابعاد اخلاقی آزار و شکنجه، و تلاش توأم با امید در برابر یأس و نومیدی نوشته اند. هر چند که هر یک از این دفترهای خاطرات بازتاب قطعه ای از زندگی نویسنده آن است، اما در مجموع تصویری متنوع و پیچیده از جوانانی که طی دوران هولوکاست زیستند و جان سپردند در اختیار خوانندگان قرار می دهد.

Thank you for supporting our work

We would like to thank The Crown and Goodman Family and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.