<p><span style="font-size: 14px;">Jedna z dziesięciu metalowych skrzyń, w których ukryto i zakopano w getcie warszawskim część </span><a style="font-size: 14px;" href="/narrative/35434/pl">archiwum Oneg Szabat</a><span style="font-size: 14px;">. Skrzynie te są własnością Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Zdjęcie przedstawia otwartą skrzynię bez pokrywy. </span></p>

Emanuel Ringelblum i powstanie archiwum Oneg Szabat

Najważniejsze fakty

  • 1

    Emanuel Ringelblum (1900-1944) był warszawskim historykiem, działaczem politycznym i społecznikiem, jednym z organizatorów żydowskiej działalności samopomocowej.

  • 2

    Założył on w getcie warszawskim tajną organizację, której celem było stworzenie dokładnego zapisu wydarzeń mających miejsce w okupowanej przez Niemcy Polsce za czasów istnienia getta. Archiwum to stało się znane pod nazwą „Oneg Szabat” (dosłownie „radość soboty”; nazywano je też Archiwum Ringelbluma).

  • 3

    Archiwum Ringelbluma – odzyskane jedynie częściowo po wojnie – wciąż jest nieocenionym źródłem wiadomości na temat życia w getcie i niemieckiej polityki względem polskich Żydów.

  • Twitter
  • Facebook
  • Cytuj
  • Drukuj
  • Polski

    Ta zawartość jest dostępna w następujących językach

Emanuel Ringelblum przed II wojną światową

Ringelblum urodził się w Buczaczu w Polsce (obecnie Ukraina) 21 listopada 1900 r. W 1927 r. uzyskał doktorat z historii na Uniwersytecie Warszawskim. W Warszawie poznał też swoją żonę, Judytę (Yehudis) Herman. W 1930 r. urodził się ich syn Uri.

Emanuel Ringelblum od młodości należał do socjalistycznej i syjonistycznej partii Poalej Syjon-Lewicy i aktywnie uczestniczył w żydowskim życiu publicznym; pracował jako nauczyciel w szkołach średnich, a także w polskiej placówce organizacji American Jewish Joint Distribution Committee (JDC).

Ringelblum stawał się też coraz bardziej znany jako poważny historyk życia polskich Żydów. Wraz z innymi historykami żydowskiego pochodzenia założył towarzystwo historyczne. Był jednym z wiodących badaczy tej grupy i redaktorem jej publikacji. Do 1939 r. opublikował 126 własnych artykułów naukowych. Ta naukowa wydajność zapowiadała obfitość prac, które stworzył w getcie warszawskim.

W listopadzie 1938 r. Ringelblum pojechał do położonego na polskiej granicy Zbąszynia w ramach swoich obowiązków w JDC. Tam, na granicy, utknęło 6,000 wygłodniałych i zmarzniętych żydowskich uchodźców z Niemiec, których nie wpuszczono do Polski po tym jak wygnano ich z Niemiec. Ringelblum spędził w Zbąszyniu pięć tygodni. Zorganizował tam pomoc dla uchodźców tworząc biuro opieki społecznej, sekcję prawną oraz wydział do spraw migracji, a także zajęcia kulturalne.

Doświadczenia ze Zbąszynia miały wielki wpływ na Ringelbluma i położyły fundamenty pod jego pracę w Warszawie w czasie wojny.

Wybuch II wojny światowej i powstanie archiwum

Niemiecka parada wojskowa w Warszawie

Niemiecka inwazja na Polskę (1 września 1939 r.) nastąpiła tuż po powrocie Ringelbluma do Warszawy ze Szwajcarii, którą odwiedził jako delegat Poalej Syjon-Lewicy na XXI Kongresie Syjonistycznym w Genewie. Choć wielu przywódców żydowskiej społeczności uciekło wówczas ze stolicy Polski, Ringelblum tego nie zrobił. Podczas oblężenia Warszawy brał udział w odbywanej pod obstrzałem warcie wystawianej przez obronę cywilną oraz pomagał ofiarom nalotów. Dalej pracował dla JDC: pomagał przy organizacji pomocy humanitarnej i wsparcia dla uchodźców.

Podczas wojny dwa główne przedwojenne przedsięwzięcia Ringelbluma - historia i opieka społeczna – połączyły się w jedno. Został jednym z przywódców żydowskiej organizacji samopomocowej w Warszawie o nazwie Alejnhilf. Koordynował pomoc dla uchodźców i jadłodajnie. Pomagał także przy organizacji rozległej sieci komitetów domowych i pracował nad tym, aby stały się one społeczną podstawą Alejnhilf.

Ringelblum współpracował też przy założeniu towarzystwa wspierającego żydowską kulturę w getcie (Idisze Kulturorganizacje, YIKOR). Jednak jego najważniejszym przedsięwzięciem było stworzenie podziemnego, tajnego archiwum getta warszawskiego, Oneg Szabat (Hebr. Radość Soboty). Termin ten, oznaczający tradycyjne szabasowe zgromadzenie członków wspólnoty, wybrano na nazwę archiwum, ponieważ jego organizatorzy odbywali regularne, potajemne spotkania w szabat. Ringelblum zapoczątkował archiwum w październiku 1939 r. jako własną kronikę, ale po zamknięciu getta w listopadzie 1940 r. stało się ono zorganizowaną podziemną operacją współtworzoną przez kilkadziesiąt osób.

Metalowa skrzynia, w której ukryto zawartość archiwum Oneg Szabat

Losy Ringelbluma i archiwum

W marcu 1943 r. Ringelblum wraz z rodziną uciekł z getta i ukrył się po aryjskiej części Warszawy. Podczas święta Paschy tego samego roku wrócił do getta, gdzie właśnie trwało powstanie. Wywieziono go do obozu pracy w Trawnikach, skąd uciekł z pomocą Polaka i Żydówki. Następnie ukrywał się dalej z rodziną, jednak w marcu 1944 r. zostali odkryci. Wkrótce potem – wraz z innymi Żydami, z którymi się ukrywali – zabrano ich do ruin getta i tam zamordowano.

Niestety po wojnie odnaleziono tylko pierwsze dwie części archiwum. Znajdują się one w Żydowskim Instytucie Historycznym w Warszawie i stanowią jedne z najważniejszych kolekcji dokumentów dotyczących życia polskich Żydów podczas Holokaustu.

Czytaj dalej

Kassow, Samuel. Who Will Write Our History: Emanuel Ringelblum, the Warsaw Ghetto, and the Oyneg Shabbat Archive . Bloomington: Indiana University Press, 2007.

Kermish, Joseph. To Live with Honor and Die with Honor!...: Selected Documents from  the Warsaw Ghetto Underground Archives “O.S.” [“Oneg Shabbath”] . Jerusalem: Yad Vashem, 1986.

Gutman, Yisrael. The Jews of Warsaw, 1939-1943: Ghetto, Underground, Revolt. Bloomington: Indiana University Press, 1982.

Ringelblum, Emanuel. Notes from the Warsaw Ghetto, edited and translated by Jacob Sloan. New York: McGraw-Hill, 1958.

Thank you for supporting our work

We would like to thank The Crown and Goodman Family and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.