Poles walk among the ruins of besieged Warsaw. [LCID: 47270]

Inwazja na Polskę, jesień 1939 r.

Niemieckie oddziały najechały Polskę 1 września 1939 r., co zapoczątkowało II wojnę światową. W odpowiedzi na tę agresję Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę nazistowskim Niemcom.

Najważniejsze fakty

  • 1

    Nazistowskie Niemcy miały ogromną przewagę militarną nad Polską. Atak na Polskę pokazał, że Niemcy są w stanie połączyć siły powietrzne i wojska pancerne, prowadząc nowy rodzaj wojny ruchomej.

  • 2

    17 września 1939 r. Związek Radziecki najechał wschodnią Polskę, pieczętując los tego kraju. Ostatnia operacyjna jednostka wojska polskiego poddała się 6 października.

  • 3

    Po klęsce Polski na początku października 1939 r. nazistowskie Niemcy i Związek Radziecki podzieliły kraj na mocy tajnej klauzuli zawartej w pakcie Ribbentrop-Mołotow.

Pakt o nieagresji między Hitlerem a Polską

Jedną z pierwszych znaczących inicjatyw polityki zagranicznej Adolfa Hitlera było podpisanie aktu o nieagresji z Polską w styczniu 1934 r. Ruch ten spotkał się z dezaprobatą wielu Niemców, którzy popierali Hitlera, ale mieli żal o to, że na mocy traktatu wersalskiego Polsce przypadły byłe niemieckie prowincje: Prusy Zachodnie, Poznań i Górny Śląsk. Jednak dla Hitlera celem zawarcia paktu było zminimalizowanie szansy na polsko-francuskie przymierze militarne przeciwko Niemcom, zanim ci zdążą się ponownie uzbroić.

Polityka ustępstw w Europie

W połowie i pod koniec lat 30. XX wieku Francja i szczególnie Wielka Brytania prowadziły politykę zagraniczną zwaną polityką ustępstw, blisko związaną z premierem Wielkiej Brytanii, Neville'em Chamberlainem. Jej celem było utrzymanie pokoju w Europie dzięki zgodzie na niemieckie żądania. W Wielkiej Brytanii opinia publiczna skłaniała się ku poparciu dla wprowadzenia poprawek w terytorialnych i militarnych postanowieniach traktatu wersalskiego. Ponadto ani Wielka Brytania, ani Francja nie czuły się gotowe pod względem wojskowym do przystąpienia do wojny z nazistowskimi Niemcami w 1938 r.

Wielka Brytania i Francja zasadniczo przyzwoliły na ponowne uzbrojenie Niemiec (lata 1935-1937), remilitaryzację Nadrenii (1936 r.) i aneksję Austrii (marzec 1938 r.). We wrześniu 1938 r., po przekazaniu Niemcom na mocy układu monachijskiego czechosłowackich terenów przygranicznych zwanych Krajem Sudetów, przywódcy Wielkiej Brytanii i Francji zmusili Czechosłowację – sojusznika Francji – aby uległa żądaniom Niemiec chcącym wcielić te tereny do swojego kraju. Mimo angielskich i francuskich zapewnień, że reszta Czechosłowacji pozostanie zjednoczona, Niemcy rozczłonkowali państwo czechosłowackie w marcu 1939 r., łamiąc postanowienia układu monachijskiego. Wielka Brytania i Francja zareagowały zapewniając integralność państwu polskiemu. Hitler natomiast wynegocjował pakt o nieagresji ze Związkiem Radzieckim. Pakt Ribbentrop-Mołotow z sierpnia 1939 r., zawierający tajne postanowienie, dzielące Polskę między dwie potęgi, umożliwił Niemcom zaatakowanie Polski bez obawy przed sowiecką interwencją.

Inwazja na Polskę i jej rozbiór

Niemiecka parada wojskowa w Warszawie1 września 1939 r. Niemcy najechały Polskę. Aby uzasadnić ten atak, nazistowscy propagandyści zaczęli fałszywie utrzymywać, że Polska planowała – wraz ze swoimi sprzymierzeńcami Wielką Brytanią i Francją – otoczyć i podzielić Niemcy, oraz że Polacy prześladują etnicznych Niemców. W zmowie z niemiecką armią SS zainscenizowało udawany polski atak na niemiecką rozgłośnię radiową. Hitler użył go jako wymówki do rozpoczęcia akcji „odwetowej” przeciwko Polsce.

Polska mobilizacja nastąpiła późno, a ze względów politycznych armia tego kraju została niekorzystnie rozlokowana. Wrogowie Polaków mieli też wielką przewagę liczebną. Polska armia została pokonana w ciągu kilku tygodni, choć walczyła zawzięcie, a Niemcy ponieśli duże straty. Na linii od Prusów Wschodnich i Niemiec na północy po Śląsk i Słowację na południu niemieckie jednostki przy pomocy ponad 2,000 czołgów i 1,000 samolotów przebiły się przez polskie umocnienia graniczne i przypuściły potężny atak na Warszawę, otaczając ją. Po intensywnym ostrzeliwaniu i bombardowaniu Warszawa poddała się Niemcom 27 września 1939 r. Wielka Brytania i Francja, trzymając się danych Polsce zapewnień na temat jej granic, wypowiedziały wojnę Niemcom 3 września 1939 r. Związek Radziecki najechał wschodnią Polskę 17 września 1939 r. Wszelki opór zakończył się 6 października. Linia demarkacyjna dzieląca tereny Polski okupowane przez Niemców i Sowietów prowadziła wzdłuż Bugu.

Okupacja

W październiku 1939 r. Niemcy zaanektowały byłe polskie terytoria wzdłuż wschodniej granicy Niemiec: Prusy Zachodnie, Poznań, Górny Śląsk i byłe Wolne Miasto Gdańsk. Z reszty okupowanej przez Niemcy Polski (wliczając w to miasta takie jak Warszawa, Kraków, Radom i Lublin) utworzono tzw. Generalną Gubernię pod rządami cywilnego generalnego gubernatora, prawnika i członka NSDAP Hansa Franka.

Nazistowskie Niemcy zajęły resztę Polski po ataku na Związek Radziecki w czerwcu 1941 r. Polska pozostała pod niemiecką okupacją do stycznia 1945 r.

Pytania do dyskusji

Czytaj dalej

Record, Jeffrey. The Specter of Munich: Reconsidering the Lessons of Appeasing Hitler. Washington, DC: Potomac Books, 2007.

Rossino, Alexander B. Hitler Strikes Poland: Blitzkrieg, Ideology, and Atrocity. Lawrence: University Press of Kansas, 2003.

Zaloga, Steve. Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg. Westport, CT: Praeger, 2004.

Thank you for supporting our work

We would like to thank The Crown and Goodman Family and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.