At a rally, members of the Hitler Youth parade in the formation of a swastika to honor the Unknown Soldier. [LCID: 85513]

Hitlerjugend

NSDAP próbowało objąć swoimi wpływami wszystkie aspekty niemieckiego społeczeństwa. Hitlerjugend (Młodzież Hitlera) i Związek Niemieckich Dziewcząt powołano jako nazistowskie młodzieżówki, w których dzieci i nastolatki zaznajamiano z nazistowską ideologią. Grupy te przygotowywały też niemiecką młodzież do wojny.

Najważniejsze fakty

  • 1

    W latach 30. XX wieku naziści rozwiązali wszystkie inne grupy młodzieżowe w Niemczech.

  • 2

    W 1939 r. ponad 82% młodzieży w wieku 10-18 lat należało do Hitlerjugend lub jego żeńskiego odpowiednika, Związku Niemieckich Dziewcząt.

  • 3

    Podczas gdy dziewczęta przygotowywały się do bycia żonami i matkami, chłopcy uczestniczyli w szkoleniu wojskowym. W ostatnich rozpaczliwych miesiącach wojny nastolatków zaciągano do niemieckich sił obrony cywilnej i formacji obronnej Volkssturm (Szturm Ludowy). 

Młodzież Hitlera (Hitlerjugend, lub HJ) była nazistowskim ruchem młodzieżowym, na który składały się sekcje dla chłopców i dziewcząt. Tę pierwszą nazywano po prostu Młodzieżą Hitlera, a drugą - Związkiem Niemieckich Dziewcząt (Bund Deutscher Mädel, BDM).

Kiedy naziści doszli do władzy w styczniu 1933 r. Hitlerjugend liczyło ok. 100,000 członków. Pod koniec tego samego roku członkostwo zwiększyło się już do ponad 2 milionów (30% Niemców w wieku 10-18 lat). W następnych latach nazistowski reżim zachęcał i przymuszał młodzież do wstąpienia do organizacji. Entuzjazm, presja rówieśników oraz przymus doprowadziły do ogromnego wzrostu członkostwa. W 1937 r. wynosiło ono już 5,4 miliona (65% Niemców w wieku 10-18 lat), a w 1940 r. – 7,2 miliona (82%).

Znaczące było to, że Żydom nie wolno było wstępować do tych organizacji. Młodzież żydowska zakładała w Niemczech w latach 30. własne grupy.

Grupy młodzieżowe przed nazistowskim przejęciem

Ruchy harcerskie i młodzieżowe były popularne w Niemczech od przełomu XIX i XX wieku. Kiedy naziści doszli w Niemczech do władzy w 1933 r., istniało już wiele młodzieżówek politycznych, społecznych i religijnych. Młodzieżówki te często nosiły harcerskie mundury.

Jedną z tych grup była Młodzież Hitlera, stowarzyszona z NSDAP. Pierwotnie Hitlerjugend była nazistowską grupą dla chłopców, wzorowaną na odpowiedniku dla dorosłych: nazistowskiej bojówce o nazwie SA (Sturmabteilung – Oddziały Szturmowe). Młodzież Hitlera powstała jako drugi w kolejności paramilitarny organ NSDAP.

Organizacja powstała w marcu 1922 r. jako Jugendbund der NSDAP. Po nieudanej próbie obalenia niemieckiego rządu przez nazistów podczas puczu piwiarnianego w listopadzie 1923 r., rząd czasowo zakazał działania ich organizacjom, w tym młodzieżówce. Jednak ta potajemnie działała dalej, szczególnie w postaci założonego w 1924 r. Wielkoniemieckiego Ruchu Młodzieżowego (Großdeutsche Jugendbewegung). Kiedy zakaz zniesiono, oficjalna już młodzieżówka NSDAP przeobraziła się w Młodzież Hitlera (Hitler-Jugend, Bund deutscher Arbeiterjugend) w lipcu 1926 r. Organizację tę oficjalnie włączono do SA. 

Organizowanie nazistowskiej młodzieży

Gdy NSDAP zyskało na popularności na początku lat 30. XX wieku, chciało umocnić swoje wpływy i trafić do niemieckiej młodzieży. Młodzież Hitlera objęła zarówno chłopców, jak i dziewczęta. W 1931 r. miała cztery sekcje podzielone pod względem płci i wieku:

  • Deutsches Jungvolk dla chłopców w wieku 10-14 lat; 
  • Jungmädelbund dla dziewcząt w wieku 10-14 lat;
  • Związek Niemieckich Dziewcząt (Bund Deutscher Mädel lub BDM) dla dziewcząt w wieku 14-18 lat;
  • Młodzież Hitlera (Hitlerjugend) dla chłopców w wieku 14-18 lat.

Później naziści stworzyli też ochotniczą sekcję Związku Niemieckich Dziewcząt dla młodych kobiet w wieku 17-21 lat o nazwie Wiara i Piękno (Glaube und Schönheit). 

W 1931 r. Baldur von Schirach został przywódcą całego ruchu Młodzieży Hitlera, złożonego z tych czterech formacji. Później, w 1940 r., otrzymał tytuł naczelnika okręgu (Gauleiter) Wiednia z ramienia NSDAP, ale zachował bliski kontakt z ruchem młodzieżowym. Zastąpił go 27-letni Artur Axmann, działacz Młodzieży Hitlera. 

Nazyfikacja niemieckiej młodzieży

Rola Młodzieży Hitlera w nazistowskim reżimie

Od 1933 r. Młodzież Hitlera i Związek Niemieckich Dziewcząt miały do odegrania ważną rolę w nowym nazistowskim reżimie. Poprzez te organizacje naziści planowali wpoić młodzieży swoją ideologię. Była to część procesu nazyfikacji niemieckiego społeczeństwa, którego celem była likwidacja istniejących struktur społecznych i tradycji. Nazistowskie młodzieżówki miały narzucić wszystkim te same wartości. Młodzież w całych Niemczech nosiła te same mundury, śpiewała te same nazistowskie piosenki i brała udział w podobnych zajęciach.

Jedną z metod było doprowadzenie do tego, aby ruch Hitlerjugend dominował w życiu niemieckiej młodzieży. Przynależenie do organizacji wymagało sporej inwestycji czasu: członkowie Młodzieży Hitlera musieli uczestniczyć w regularnych spotkaniach i wydarzeniach. Te kolidowały z innymi zobowiązaniami, takimi jak kościół czy szkoła.

Poświęcanie czasu organizacji i nieustanny kontakt z nazistowską ideologią osłabiały wpływ rodziców, nauczycieli, przywódców religijnych i innych autorytetów. Co więcej, Młodzież Hitlera i Związek Niemieckich Dziewcząt wręcz zachęcały członków, aby donosili swoim zwierzchnikom o tym, co dzieje się w ich szkołach, kościołach i domach.

Ujednolicanie ruchu młodzieżowego

Naziści chcieli, aby Młodzież Hitlera zawiadywała wszystkimi młodymi Niemcami, uważając inne ruchy młodzieżowe za konkurencję. W 1933 r. polityczne młodzieżówki szybko wcielono do Hitlerjugend lub rozwiązano. Jednak apolityczne i religijne grupy młodzieżowe istniały do lat 30. XX wieku. Zamykanie i przejmowanie kontroli nad innymi grupami młodzieżowymi stanowiło część szeroko zakrojonego procesu Gleichschaltung, lub „koordynacji”.

W 1936 r. wprowadzono ustawę, która ogłaszała, że „Młodzież Hitlera obejmuje całą niemiecką młodzież na terenie Rzeszy”. Poprzez tę ustawę Hitlerjugend uzurpowało sobie prawo do decydowania o każdej kwestii związanej z młodzieżą. Nie wszyscy jednak się do tego stosowali.

W marcu 1939 r. nowy dekret nakazał, aby cała młodzież w wieku od 10 do 18 lat wstąpiła do Hitlerjugend. Od tej pory ruch ów był jedyną legalną grupą młodzieżową w nazistowskich Niemczech. Reżim groził karą wszystkim, którzy się temu sprzeciwiali.

Indoktrynacja młodzieży

NSDAP uważało młodzież za fundament nowego świata, widząc w młodych ludziach przyszłych członków partii, rodziców oraz żołnierzy. Naziści sądzili zatem, że młodzież jest kluczem do przetrwania i dobrej kondycji „ludowej wspólnoty” (Volksgemeinschaft). Chcieli wychować dzieci zarówno świadome kwestii rasowych, jak i fizycznie zdolne do zbudowania nowej przyszłości dla Niemiec. Jako symbol przyszłości członkowie Hitlerjugend często uczestniczyli w wiecach i marszach NSDAP, w tym w corocznych wiecach w Norymberdze. Film Leni Riefenstahl „Triumf woli” (Triumph des Willens) ukazuje Hitlera, jak podczas wiecu w Norymberdze w 1934 r. przemawia do członków Hitlerjugend i pozdrawia ich.

Młodzież Hitlera

Młodzież Hitlera była organizacją paramilitarną. Jej celem było szkolenie chłopców na przyszłych żołnierzy i bojowników walczących o nazistowskie zasady. Jako część oficjalnych nazistowskich struktur Młodzież Hitlera miała hierarchę wojskową na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.

Chłopcy mieli zajęcia z musztry wojskowej i uczyli się obsługi broni. Latem pracowali też na roli i uprawiali sport, głównie boks. Niektórzy z nich lubili te wyzwania fizyczne, współzawodnictwo i poczucie koleżeństwa. Inni jednak nie potrafili sobie poradzić z nieustannymi przygotowaniami do wojny i poświęcaniem się dla ojczyzny, czując się wyobcowani.

Związek Niemieckich Dziewcząt

Związek Niemieckich Dziewcząt miał przygotować je do małżeństwa i macierzyństwa. Dziewczęta uczestniczyły też w zajęciach fizycznych takich jak gimnastyka. Sport dziewcząt był grupowy i synchroniczny, a nie indywidualny i oparty na konkurencji. Zajęcia miały uczyć je przede wszystkim współpracy. Związek uczył więc dziewczęta jak zajmować się domem i rodziną szkoląc je z szycia, podstaw pielęgniarstwa, gotowania i dbania o dom.

Młodzież w opozycji

Poprzez swoje organizacje naziści próbowali stworzyć jednolitą kulturę młodzieżową. Niektórzy młodzi ludzie jednak w niej nie uczestniczyli. Czasem był to wyraz poglądów politycznych lub religijnych, a czasem – młodzieńczego buntu albo indywidualizmu.

Szczególnie w dużych miastach nielegalne grupy młodzieżowe odrzucały kulturę Młodzieży Hitlera. Młodzieżówki te sprzeciwiały się konformizmowi i militaryzacji. Zazwyczaj ubierały się swobodniej i spędzały czas na zajęciach o luźniejszej strukturze. Wiele spośród nielegalnych grup przyjmowało zarówno chłopców, jak i dziewczęta. Niektóre były nawet przychylne bardziej płynnym rolom płci niż sztywne podziały przyjmowane przez Młodzież Hitlera.

Każda z tych nieoficjalnych, alternatywnych grup młodzieżowych była inna. Antynazistowska grupa Leipzig Meuten inspirowała się komunizmem. Szarotkowi Piraci czasem wdawali się w bójki z członkami Młodzieży Hitlera. Swingjugend - alternatywna grupa młodzieżowa działająca głównie w Hamburgu – tańczyła swing i słuchała jazzu. Jej członkowie zapuszczali włosy i ubierali się zgodnie z amerykańską lub brytyjską modą.

Ta zbuntowana młodzież narażała się na ryzyko aresztowania przez Gestapo i uwięzienia w obozach koncentracyjnych.

Mobilizacja młodzieży przed wojną

Zanim w 1939 r. wybuchła wojna, Młodzież Hitlera zdążyła przygotować całe pokolenie młodych do walki i okupowania obcych terytoriów. Chłopców i dziewczęta, którzy dołączyli do tej organizacji na początku lat 30. XX wieku, nauczono w niej praktycznych umiejętności i nazistowskiej ideologii. Ci, którzy ukończyli już osiemnaście lat, wykorzystywali tę wiedzę, biorąc udział w działaniach wojennych. Pracowali w wojsku, policji, urzędach i szpitalach.

Następne pokolenie Młodzieży Hitlera było jeszcze za młode, aby wstąpić do wojska i innych nazistowskich organizacji. Ale nawet oni odegrali rolę podczas wojny. Młodzież Hitlera i Związek Niemieckich Dziewcząt organizowały pomoc humanitarną, na przykład wysyłając żołnierzom na froncie paczki z zapasami.

Starszych chłopców i dziewczęta wysyłano nawet do niektórych z zaanektowanych przez Niemcy rejonów, zarówno przed wojną, jak na jej początku. Naziści sądzili, że etnicznych Niemców żyjących poza granicami przedwojennych Niemiec trzeba poddać re-germanizacji. Młodzież Hitlera uczyła ich języka niemieckiego i niemieckich zwyczajów.

Koniec wojny

Kiedy stało się jasne, że nazistowskie Niemcy przegrywają wojnę, reżimowi zaczęło brakować ludzi. Naloty aliantów zniszczyły ogromne połacie niemieckich miast. To spowodowało problemy logistyczne i pogorszyło sytuację mieszkaniową oraz zaopatrzeniową. Podczas nalotów zaciągnięte przez reżim nastolatki obsługiwały działa przeciwlotnicze. W ich nastepstwie młodzież udzielała wysiedlonym przez bombardowania cywilom różnego rodzaju pomocy humanitarnej. Dziewczęta na przykład pracowały w jadłodajniach, pomagały tym, których domy zostały zniszczone, i asystowały przy pracach pielęgniarskich.

W 1943 r. Waffen-SS stworzyło specjalny oddział Młodzieży Hitlera. Wcielono do niego chłopców urodzonych w 1926 r. (mieli zatem wtedy 16 lub 17 lat). Oddział ten wysłano najpierw do Francji. Tam uczestniczył w kilku masowych mordach, np. w opactwie Abbaye Ardenne, gdzie zamordowano kanadyjskich jeńców. Oddział ten dokonał też odwetowego mordu Francuzów (masakra w Ascq). Młodzież ta walczyła również z aliantami w Operacji Overlord we Francji oraz w bitwie o Ardeny w Belgii.

Podczas ostatnich miesięcy wojny chłopców i mężczyzn w wieku od 16 do 60 lat zaciągano do nowej formacji obronnej o nazwie Volkssturm (Szturm Ludowy). Oddział ten, zebrany na zasadzie pospolitego ruszenia, dołączył do armii zawodowej podczas ostatnich działań defensywnych przeciwko żołnierzom aliantów.

Tysiące źle wyposażonych i niedostatecznie wyszkolonych młodych ludzi walczyło i zginęło za Niemcy, nawet gdy klęska była już nieunikniona.

Po wojnie

Tak jak NSDAP, Młodzież Hitlera i Związek Niemieckich Dziewcząt po wojnie zdelegalizowano. Jednak do tego czasu miliony młodych ludzi zdążyły spędzić lata, kiedy kształtowała się ich osobowość, w nazistowskich organizacjach. Miały one więc ogromny wpływ na niemieckie społeczeństwo w XX w.

Thank you for supporting our work

We would like to thank Crown Family Philanthropies and the Abe and Ida Cooper Foundation for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.