View of the main entrance to the Auschwitz camp: "Arbeit Macht Frei" (Work makes one free).

آشویتس: تاریخ‌های مهم

این گاه‌شمار، رویدادهای کلیدی در سیر تاریخی اردوگاه کار اجباری و اردوگاه مرگ (مرکز کشتار) آشویتس را در بر می‌گیرد.

وقایع کلیدی

  • 1

    مقامات آلمانی در سال ۱۹۴۰، اردوگاه کار اجباری آشویتس را برای زندانی کردن زندانیان سیاسی لهستانی تاسیس کردند.

  • 2

    از بهار سال ۱۹۴۱، اردوگاه طی چند سال، گسترش چشمگیری یافت و دستخوش تحولات اساسی شد. به گونه‌ای که به یک مجموعه‌ی گسترده از اردوگاه‌ها تبدیل شد.

  • 3

    در بهار ۱۹۴۲، نیروهای اس‌اس آلمان نازی شروع به راه‌اندازی یک اردوگاه مرگ در آشویتس-بیرکناو کردند، جایی‌که یهودیان را از سراسر اروپا به آنجا تبعید و به قتل می‌رساندند.

آشویتس (Auschwitz) بدنام‌ترین اردوگاه نازی‌هاست. این اردوگاه اغلب به عنوان نمادی از هولوکاست شناخته می‌شود.

نیروهای اس‌اس، آشویتس را در بهار ۱۹۴۰ به عنوان اردوگاه کار اجباری برای زندانیان سیاسی لهستانی تاسیس کردند. طی چند سال بعد، اردوگاه گسترش یافت و به یک مجتمع وسیع اردوگاهی  تبدیل شد. در مارس ۱۹۴۲، نیروهای اس‌اس شروع به راه‌اندازی یک اردوگاه مرگ (مرکز کشتار) در آشویتس-بیرکناو (Auschwitz-Birkenau) کردند، جایی که یهودیان را از سراسر اروپا به آن تبعید و به قتل می‌رساندند.

در آشویتس، آلمانی‌ها حدود ۱.۱ میلیون نفر را به قتل رساندند، که از میان آن‌ها حدود ۱,۰۰۰,۰۰۰ نفر یهودی؛ ۷۰,۰۰۰ نفر لهستانی؛ ۲۱,۰۰۰ نفر کولی روما و سینتی؛ و  ۱۵,۰۰۰ نفر اسیر جنگی شوروی بودند.

این گاه‌شمار شامل رویدادهای کلیدی در سیر تاریخی اردوگاه کار اجباری و اردوگاه مرگ آشویتس است و به طور مشخص، موارد زیر را در بر می‌گیرد:

  • تحولات عمده در تأسیس، اداره و گسترش مجموعه‌ی اردوگاه‌ها؛
  • نمونه‌هایی از تبعید یهودیان از نقاط مختلف اروپا به اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو؛
  • تلاش‌های قابل توجه برای فرار و اقدامات مقاومت جویانه؛ و
  • ورود قربانیان و بازماندگان سرشناس.

این گاه‌شمار، یک فهرست کامل و دقیق از تمامی رویداد‌های رخ‌داده در مجموعه‌ی اردوگاه آشویتس نمی‌باشد.

۱۹۴۰: تاسیس آشویتس

بهار ۱۹۴۰: اس‌اس تصمیم به افتتاح اردوگاه کار اجباری در آشویتس می‌گیرد

در بهار ۱۹۴۰، نیروهای اس‌اس تصمیم می‌گیرند یک اردوگاه کار اجباری را در نزدیکی شهر اوش‌وینچیم (Oświęcim) (که در زبان آلمانی به آن آشویتس می‌گویند) در لهستانِ تحت اشغال آلمان افتتاح کنند. هدف از این کار، زندانی کردن زندانیان سیاسی لهستانی بود که توسط مقامات اشغالگر آلمانی دستگیر شده‌بودند.

 ۴ مه ۱۹۴۰: رودولف هوس به عنوان نخستین فرمانده‌ی اردوگاه کار اجباری آشویتس منصوب می‌شود

رودولف هوس (Rudolf Höss)، افسر بلند‌پایه‌ی اس‌اس، رسماً به عنوان فرمانده‌ی اردوگاه کار اجباری آشویتس منصوب می‌شود. او تا نوامبر ۱۹۴۳ در این سمت خدمت کرد.

۲۰ مه ۱۹۴۰: زندانیان آلمانی برای ایفای نقش‌های اجرایی، به آشویتس منتقل می‌شوند

مقامات اس‌اس ۳۰ زندانی آلمانی را از اردوگاه کار اجباری زاکسن‌هاوزن به آشویتس منتقل می‌کنند. این زندانیان آلمانی که به عنوان "جنایتکاران حرفه‌ای" طبقه‌بندی شده بودند، قرار بود در آشویتس وظایف اجرایی و نظارتی را در میان زندانیان بر عهده بگیرند.

۱۴ ژوئن ۱۹۴۰: نخستین گروه از زندانیان لهستانی وارد می‌شوند و اولین سرشماری انجام می‌شود

نخستین گروه از زندانیان سیاسی لهستانی به آشویتس می‌رسند. مقامات آلمانی در لهستان اشغالی، ۷۲۸ زندانی را که در زندانی در تارنوف نگهداری می‌شدند، به آشویتس منتقل می‌کنند. این نخستین مورد از انتقال‌های متعدد لهستانی‌ها به اردوگاه آشویتس است. در همان‌روز، نخستین سرشماری زندانیان (آمارگیری در صف)  (Appell) در آشویتس انجام می‌شود.

 اواسط دهه‌ی ۱۹۴۰: زندانیان تابلوی Arbeit Macht Frei را می‌سازند

View of the main entrance to the Auschwitz camp: "Arbeit Macht Frei" (Work makes one free).

نمای دروازه ورودی اردوگاه اصلی آشویتس. بر فراز دروازه عبارت: «Arbeit Macht Frei» («کار شما را آزاد خواهد کرد») دیده می‌شود.. نازی‌ها اردوگاه کار اجباری آشویتس را در سال ۱۹۴۰ در لهستان تحت اشغال آلمان تأسیس کردند. این عکس در مه ۱۹۴۵، ماه‌ها پس از آزادی اردوگاه به دست نیروهای شوروی، گرفته شده است.

منابع، اعتبار:
  • Instytut Pamięci Narodowej

زندانیان در کارگاه فلزکاری آشویتس تابلویی می‌سازند که روی آن نوشته شده است: Arbeit Macht Frei (کار شما را آزاد خواهد کرد). این تابلو بر فراز دروازه‌ی اصلی اردوگاه اصلی آشویتس نصب شده است. زندانیانی که در اردوگاه اصلی آشویتس اسکان داده شده بودند، در مسیر رفت و برگشت به کارهای طاقت‌فرسا و اغلب مرگبار، از زیر این کتیبه عبور می‌کردند.

 ۶ ژوئیه ۱۹۴۰: اولین فرار موفق از آشویتس و نخستین مورد مرگ یک زندانی

تادئوش ویه یوفسکی (Tadeusz Wiejowski)، زندانی لهستانی، با موفقیت از آشویتس فرار می‌کند. پس از کشف غیبت ویه یوفسکی، نیروهای اس‌اس سایر زندانیان را مجبور کردند به مدت ۲۰ ساعت در حالت ایستاده بمانند. داوید وونگچفسکی (Dawid Wongczewski)، یک زندانی یهودی لهستانی، در شب ۶ و ۷ ژوئیه در جریان این سرشماری جان خود را از دست داد. او نخستین قربانی آشویتس است.

اوت ۱۹۴۰: نیروهای اس‌اس سوزاندن اجساد را در کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی یک آغاز می‌کنند

نیروهای اس‌اس استفاده از کوره‌ی آدم‌سوزی شماره یک برای سوزاندن اجساد زندانیانی که در اردوگاه جان باخته و یا کشته شده بودند را آغاز می‌کنند. کوره آدم‌سوزی شماره یک، نخستین مورد از چندین کوره‌ی آدم‌سوزی است که در آشویتس ساخته شدند. شرکت مهندسی  توپف اوند زونه، Topf und Söhne طراحی، نصب و نگهداری و تعمیر کوره‌های آدم‌سوزی آشویتس را بر عهده داشت.

 اکتبر ۱۹۴۰: ویتولد پیلکی، شبکه‌ی مخفی مقاومت را در آشویتس سازماندهی می‌کند

ویتولد پیلتسکی (Witold Pilecki)، با کمک وادیسواف درینگ (Władysław Dering)، نخستین هسته‌ی یک شبکه‌ی نظامی مخفی را در اردوگاه آشویتس تأسیس می‌کند. اهداف این شبکه شامل رساندن اطلاعات مربوط به اردوگاه به دنیای خارج؛ آگاه کردن زندانیان اردوگاه از روند جنگ؛ و تلاش برای کمک به زندانیان جهت تامین دارو، غذا و پوشاک بود.

۱۹۴۱: گسترش آشویتس

۲۶ فوریه ۱۹۴۱: هاینریش هیملر دستور اخراج یهودیان از شهر اوش‌وینچیم را صادر می‌کند

مقامات، دستور اخراج یهودیان از شهر اوش‌وینچیم (Oświęcim) را صادر می‌کنند. هدف از این اخراج، فراهم کردن محل سکونت برای کارگرانی بود که قرار بود در آینده در کارخانه‌ی آی. گ. فاربن I. G. Farben در همان نزدیکی مشغول به کار شوند.

۱ مارس ۱۹۴۱: هیملر از آشویتس بازدید می‌کند و گسترش آن را تأیید می‌کند

هاینریش هیملر (Heinrich Himmler)، فرمانده‌ی کل اس‌اس (Reichsführer SS) و رئیس پلیس آلمان  از اردوگاه آشویتس و مناطق اطراف آن بازدید می‌کند. هیملر در جریان این بازدید، حمایت خود را از گسترش تأسیسات موجود اردوگاه‌ بار دیگر تأیید می‌کند. در چارچوب این گسترش، نیروهای اس‌اس، منطقه‌ای را به نام منطقه‌ی تحت نفوذ اردوگاه آشویتس (Interessengebiet des KL Auschwitz) ایجاد می‌کنند. مساحت این منطقه، حدود ۴۰ کیلومتر مربع (۱۵.۵ مایل مربع) بود و هدف از ایجاد آن، تضمین امنیت اردوگاه آشویتس بود.

مارس ۱۹۴۱: ارکستر اردوگاه، اجرای خود را آغاز می‌کند

نخستین ارکستر اردوگاه، در اردوگاه کار اجباری آشویتس شروع به نواختن می‌کند. نوازندگان این ارکستر زندانیان بودند. هدف اصلی ارکسترهای اردوگاه، نواختن موسیقی مارش و تنظیم ریتم حرکت گروه‌های کار اجباری برای رفتن به سر کار و بازگشت از آن بود. همچنین، ارکسترهای اردوگاه مجبور بودند برای نیروهای اس‌اس برنامه اجرا کنند و آنها را سرگرم سازند.

اواسط آوریل ۱۹۴۱: اخراج اجباری لهستانی‌ها از روستاهای اطراف آشویتس تکمیل می‌شود

نیروهای اس‌اس اخراج اجباری لهستانی‌ها از شهر اوش‌وینچیم و سایر روستاهای واقع در منطقه‌ی تحت نفوذ اردوگاه را به پایان می‌رسانند. اموال ساکنان توسط نیروهای اس‌اس مصادره و به تصرف اردوگاه کار اجباری آشویتس در می‌آید. برخی از ساکنان لهستانی که از نظر نیروهای اس‌اس توانایی کار کردن داشتند، در منطقه باقی ماندند.

۶ ژوئن ۱۹۴۱: نخستین زندانیان سیاسی غیر لهستانی وارد آشویتس می‌شوند

گروهی متشکل از ۶۰ زندانی از کشور تحت‌الحمایه بوهمیا و موراویا (Protectorate of Bohemia and Moravia) به آشویتس می‌رسند. این گروه شامل زندانیان چک و یهودی بودند.

۱۴ اوت ۱۹۴۱:ماکسیمیلیان کولبه،  کشیش لهستانی اعدام می‌شود

ماکسیمیلیان کولبه (Maximilian Kolbe)، کشیش ۴۷ ساله‌ی لهستانی که به عنوان زندانی سیاسی در آشویتس زندانی بود، با تزریق فنول (فنل) اعدام می‌شود. دو هفته پیش از آن، در ۲۹ ژوئیه، کولبه داوطلبانه جای خود را با زندانی دیگری عوض کرده بود. زندانی‌ای که در پی فرار یکی از زندانیان، نیروهای اس‌اس برای مجازات جمعی به مرگ بر اثر گرسنگی انتخاب کرده بودند.

۳ سپتامبر ۱۹۴۱: کشتار جمعی اسرای جنگی شوروی (POW) و زندانیان لهستانی با استفاده از گاز زیکلون بی

نیروهای اس‌اس در آشویتس، از گاز زیکلون بی (Zyklon B) برای به قتل رساند ۶۰۰ اسیر جنگی شوروی و ۲۵۰ زندانی بیمار یا ضعیف، که عمدتاً لهستانی بودند، استفاده می‌کنند. این کشتار با گاز در یک اتاق گاز موقت در زیرزمین بلوک ۱۱ اردوگاه اصلی آشویتس انجام می‌شود. کمی بعد، نیروهای اس‌اس یک اتاق گاز در اردوگاه اصلی ایجاد می‌کنند. این اتاق گاز در یک سردخانه ساخته می‌شود و در همان ساختمانی قرار دارد که کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی یک در آن واقع بود.

Gas chamber in the main camp of Auschwitz immediately after liberation.

عکس پس از جنگ از اتاق گاز اردوگاه اصلی آشويتس برای کشتار گروهی، لهستان، ژانويه ۱۹۴۵.

در اواسط اوت ۱۹۴۰، مقامات اردوگاه کار اجباری آشویتس، یک کوره‌ی آدم‌سوزی را در مجاورت سردخانه، به بهره برداری رساندند. این ساختمان درست بیرون از مرزهای اردوگاه اصلی آشویتس قرار داشت. در سپتامبر ۱۹۴۱، به منظور قتل‌عام چند صدنفر در  یک زمان، سردخانه به یک اتاق گاز تبدیل شد. این اتاق گاز، تا دسامبر ۱۹۴۱ مورد استفاده قرار گرفت، اما کوره‌ی آدم‌سوزی تا ژوئیه‌ی ۱۹۴۳ فعال بود. در سال ۱۹۴۴، مقامات اردوگاه، کوره‌های آدم‌سوزی را برچیده و ساختمان را به پناهگاه حمله‌‌ی هوایی برای بیمارستان افسران اس‌اس و افسرانی که در ساختمان‌های اداری اردوگاه اطراف کار می‌کردند، تبدیل نمودند. در جریان ساخت موزه‌ی دولتی آشویتس-بیرکناو در سال ۱۹۴۷، دو کوره‌ی آدم‌سوزی با قطعات اصلی آن بازسازی و دودکش کوره دوباره ساخته شد. همزمان، دیوارهای پناهگاه حمله‌ی هوایی، تخریب شدند تا بازدیدکنندگان موزه و بنای یادبود بتوانند اتاق گاز بازسازی شده و کوره آدم‌سوزی را  ببینند. 

منابع، اعتبار:
  • Dokumentationsarchiv des Oesterreichischen Widerstandes

پاییز ۱۹۴۱: خالکوبی شماره‌های ثبت زندانیان در آشویتس آغاز می‌شود

اسرای جنگی شوروی (POW) نخستین زندانیان آشویتس هستند که شماره‌های ثبت‌ زندانیان روی بدنشان خالکوبی می‌شود. این شماره‌ها در سمت چپ قفسه سینه خالکوبی می‌شوند. بعدها، شماره‌ی زندانیان، روی ساعد چپ زندانیان خالکوبی می‌شد. آشویتس تنها اردوگاه نازی‌ها بود که در آن شماره‌های ثبت زندانیان روی بدنشان خالکوبی می‌شد.

اکتبر ۱۹۴۱: اسرای جنگی شوروی (POW) ساخت اردوگاه آشویتس-بیرکناو را آغاز می‌کنند

ساخت دومین اردوگاه واقع در روستای برژینکا (Brzezinka) در لهستان، (که در آلمانی به آن بیرکناو می‌گویند) آغاز می‌شود. هدف از احداث این اردوگاه اسکان شمار فزاینده‌‌ی اسرای جنگی شوروی در آشویتس است. با این حال، در ژانویه‌ی ۱۹۴۲، کاربری این اردوگاه تغییر کرد.

 دسامبر ۱۹۴۱: یکی از نخستین اردوگاه‌های فرعی آشویتس تأسیس می‌شود

یکی از اردوگاه‌های فرعی آشویتس در نزدیکی یک مزرعه‌ی پرورش طیور و ماهی در روستای هارمنژه (Harmęże) (به آلمانی، هارمنسه (Harmense)) تأسیس می‌شود. تا پایان سال، نزدیک به۵۰ اردوگاه فرعی وابسته به آشویتس ایجاد می‌شود. در این اردوگاه‌ها، زندانیان را به کار اجباری در کشاورزی، دامداری و مجموعه‌های صنعتی وادار می‌کردند.

 ۱۹۴۲: آغاز کشتار جمعی یهودیان در آشویتس

۲۵ ژانویه ۱۹۴۲: هاینریش هیملر کاربری آشویتس-بیرکناو را تغییر می‌دهد

هیملر به ریچارد گلوکس (Richard Glücks)، بازرس اردوگاه‌های کار اجباری، اطلاع می‌دهد که به جای اسکان اسرای جنگی شوروی (POW)، آشویتس-بیرکناو محل اسکان یهودیان تبعیدی از آلمان خواهد بود. این تصمیم، روند تبدیل آشویتس-بیرکناو به یک اردوگاه مرگ (مرکز کشتار) با هدف قتل‌عام یهودیان را آغاز کرد.

 حدود ۲۳ مارس ۱۹۴۲: نخستین اتاق گاز در آشویتس-بیرکناو آغاز به کار می‌کند

نیروهای اس‌اس برای نخستین بار در آشویتس-بیرکناو از اتاق گازی استفاده می‌کنند که به «پناهگاه شماره ۱» یا "خانه‌ی قرمز کوچک"، معروف است. قربانیان این کشتار، یهودیان لهستانی اهل سیلزی (Silesia) هستند. این اتاق گاز در بیرون از اردوگاه بیرکناو و در یک خانه‌ی روستاییِ تغییر کاربری یافته قرار دارد. نیروهای اس‌اس تا سال ۱۹۴۳ که این اتاق گاز برچیده شد، همچنان از آن برای کشتار یهودیان استفاده می‌کردند.

 ۲۶ مارس ۱۹۴۲: نخستین زندانیان زن به آشویتس می‌رسند

نخستین گروه انتقالی شامل ۹۹۹ زن به اردوگاه آشویتس می‌رسند. این زنان آلمانی، از اردوگاه کار اجباری راونسبروک (Ravensbrück) به آشویتس منتقل شده‌اند. بیشتر آنها زندانیان آلمانی‌ای هستند که به عنوان مجرم  یا "عناصر ضد اجتماعی" طبقه‌بندی شده‌اند. قرار است آنها به عنوان ماموران زندانی در اردوگاه زنان خدمت کنند.

 ۲۶ مارس ۱۹۴۲: نخستین گروه یهودیان از اسلواکی به آشویتس می‌رسد

نخستین گروه از یهودیان اسلواکی به آشویتس منتقل می‌شوند. این گروه شامل دختران نوجوان و زنان جوان است. نام همه‌ی آنها به عنوان زندانی در اردوگاه ثبت می‌شود. این نخستین گروهی است که توسط اداره‌ی چهارم، بخش ب ۴ از اداره‌ی اصلی امنیت رایش (RSHA) به آشویتس ارسال شده است. این اداره که آدولف آیشمن ریاست آن را بر عهده‌ دارد، مسئول هماهنگی تبعید یهودیان از بخش عمده‌ای از اروپا به اردوگاه‌های مرگ بود.

۳۰ مارس ۱۹۴۲: نخستین گروه از یهودیان از فرانسه به آشویتس می‌رسند

نخستین گروه از یهودیان تبعید شده از فرانسه به آشویتس می‌رسند. بیش از ۱,۰۰۰ مرد و پسر نوجوان یهودی در این گروه حضور دارند. به محض ورود، همه‌ی آنها به عنوان زندانی در اردوگاه ثبت می‌شوند. تنها شمار اندکی از آن‌ها از هولوکاست جان سالم به در می‌برند.

آوریل ۱۹۴۲: بادی به یک اردوگاه فرعی آشویتس تبدیل می‌شود

سالی پیتلوک در سال ۱۹۲۲ در پلونِسک لهستان، در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد. چند روز پس از تهاجم آلمان به لهستان در سال ۱۹۳۹، پلونِسک به اشغال در آمد. سالی و خانواده‌اش از سال ۱۹۴۰ تا ۱۹۴۲ در یک گتو زندگی می‌کردند. در اکتبر ۱۹۴۲، سالی به آشویتس منتقل شد؛ در آنجا شماره‌ای بر بدنش خالکوبی کردند و برای کار اجباری به اردوگاه وابسته بادی انتقال دادند. او تا اوایل سال ۱۹۴۵ در مجموعه اردوگاه آشویتس ماند و سپس به همراه دیگر زندانیان در راهپیمایی مرگ به چندین اردوگاه مختلف منتقل شد. او در سال ۱۹۴۵ آزاد شد و در نهایت به ایالات متحده مهاجرت کرد.

 در این مصاحبه، سالی انواع کارهای اجباری را که در بادی انجام می‌داد، شرح می‌دهد.

منابع، اعتبار:
  • US Holocaust Memorial Museum Collection, gift of the National Council of Jewish Women Cleveland Section

 

در آوریل ۱۹۴۲، نیروهای اس‌اس ۴۰ زندانی مرد را از اردوگاه اصلی آشویتس به یک اردوگاه فرعی در روستای بادی (Budy) منتقل می‌کنند. زندانیان بادی به کارهای اجباری در حوزه‌ی کشاورزی و دامداری گمارده می‌شوند.

۴ مه ۱۹۴۲: نخستین گزینش زندانیان بیرکناو برای فرستادن به اتاق گاز آغاز می‌شود

نیروهای اس‌اس، پس از انجام گزینش، زندانیانی را که نامشان در آشویتس-بیرکناو ثبت شده است، در اتاق گاز به قتل می‌رسانند. از این لحظه به بعد، گزینش زندانیان ثبت‌شده به طور منظم انجام می‌شود. در این فرایند، به ویژه زندانیانی هدف قرار می‌گیرند که به تشخیص نیروهای اس‌اس، به دلیل بیماری یا ضعف جسمانی دیگر توان ادامه‌ی کار اجباری را ندارند.

۵ تا ۱۱ مه ۱۹۴۲: یهودیان لهستانی اهل سیلزی علیا در اتاق‌های گاز در آشویتس-بیرکناو به قتل می‌رسند

در اوایل ماه مه، ۵,۲۰۰ یهودی لهستانی که از سیلزی علیا به آشویتس-بیرکناو فرستاده شده‌اند، در پناهگاه شماره ۱ ("خانه‌ی قرمز کوچک") با گاز سمی به قتل می‌رسند.

۴ ژوئیه ۱۹۴۲: گزینش‌ منظم یهودیان در گروهای انتقالی آغاز می‌شود

مقامات اس‌اس در آشویتس، نخستین گزینش یهودیان را در میان افرادی که با یک گروه انتقالی از اسلواکی رسیده‌اند، انجام می‌دهند. در این فرایند، نیروهای اس‌اس زندانیان را به گروه‌های مختلف تقسیم می‌کنند. افرادی که از نظر آن‌ها توانایی کار کردن دارند، در اردوگاه ثبت می‌شوند. کسانی که برای انجام کارهای جسمانی مناسب تشخیص داده نمی‌شوند، در اتاق‌های گاز به قتل می‌رسند. از این پس، روند انتخاب به یک روال عادی تبدیل می‌شود. از ژوئیه‌ی ۱۹۴۲ تا اواسط مه ۱۹۴۴، نیروهای اس‌اس این گزینش‌ها را از روی سکوی راه‌آهن باری بین اردوگاه اصلی آشویتس و اردوگاه آشویتس-بیرکناو انجام می‌دادند. (این محل اغلب «رمپ» نامیده می‌شود، واژه‌ای برگرفته از کلمه‌ی آلمانی رمپه)

 اوایل ژوئیه ۱۹۴۲: اتاق گاز موسوم به "پناهگاه شماره ۲" یا "کاخ سفید کوچک" شروع به کار می‌کند

مقامات اس‌اس ساخت یک اتاق گاز دیگر را در نزدیکی اردوگاه بیرکناو به پایان می‌رسانند. این اتاق که به پناهگاه شماره ۲ یا "خانه‌ی سفید کوچک" معروف است، در یک خانه‌ی روستایی تغییر کاربردی یافته ایجاد می‌شود. از اواسط ژوئیه، نیروهای اس‌اس از این اتاق گاز برای قتل یهودیان استفاده می‌کنند.

 ۱۷ ژوئیه ۱۹۴۲: اولین گروه‌های یهودیان از هلند به آشویتس می‌رسند

نخستین دو گروه از یهودیان تبعید شده از هلند به آشویتس می‌رسند. حدود ۲,۰۰۰ نفر تبعیدی در روزهای ۱۵ ، ۱۶ ژوئیه، اردوگاه انتقالی وستربورک را ترک کرده بودند. هیملر که برای بازرسی دو روزه از اردوگاه آشویتس در این اردوگاه حضور داشت، شاهد کشتار بیش از ۴۰۰ یهودی از میان این گروه‌ها با گاز بود. این کشتار جمعی، در پناهگاه شماره‌ی ۲ انجام شد.

۱۸ ژوئیه ۱۹۴۲: گروهی از یهودیان از وین به آشویتس می‌رسند

گروهی از یهودیان از وین به آشویتس می‌رسند. احتمالاً بیشتر سرنشینان قطار به‌محض ورود به قتل رسیده‌اند.

 ۵ اوت ۱۹۴۲: اولین گروه یهودیان از بلژیک به آشویتس می‌رسند

نخستین گروه از یهودیان بلژیک به آشویتس می‌رسند. قطار حامل این گروه در ۴ اوت در حالی‌که نزدیک به ۱,۰۰۰ یهودی را حمل می‌کرد، اردوگاه انتقالی مخلن را ترک کرده بود. بیش از ۲۵۰ نفر از این گروه، بلافاصله پس از ورود کشته شدند.

۱۸ اوت ۱۹۴۲: کاروانی از یهودیان کرواسی به آشویتس می‌رسند

گروهی از یهودیان از کرواسی به اردوگاه مرگ آشویتس می‌رسند و تحت گزینش قرار می‌گیرند. ۱۵۶ مرد و زن به عنوان زندانی ثبت می‌شوند و بقیه به قتل می‌رسند.

۶ اکتبر ۱۹۴۲: سوروینا اشماگلفسکا به آشویتس می‌رسد

سوروینا اشماگلفسکا (Seweryna Szmaglewska)، یک زن لهستانی، در گروهی متشکل از ۴۷ نفر زن، از رادوم به آشویتس می‌رسد. وی تقریباً بلافاصله پس از جنگ، کتاب "دود بر فراز بیرکناو" (Smoke Over Birkenau) را می‌نویسد و تجربه‌های خود در اردوگاه را مستند می‌کند . دادستانی دادگاه بین‌المللی نظامی (IMT) در نورنبرگ، کتاب او را به عنوان مدرک در محاکمه‌ی مقامات ارشد نازی ارائه می‌کنند. اشماگلفسکا همچنین در این دادگاه شهادت می‌دهد.

اواخر اکتبر ۱۹۴۲: اردوگاه فرعی آشویتس-مونوویتس تأسیس می‌شود

نیروهای اس‌اس در اکتبر ۱۹۴۲ یک اردوگاه فرعی بزرگ به نام آشویتس-مونوویتس (Auschwitz-Monowitz) در روستای مونوویتسه (Monowice) لهستان تأسیس می‌کنند. این اردوگاه در نزدیکی محلِ کارخانه‌ای قرار دارد که قرار است در آینده برای تولید لاستیک مصنوعی و سوختِ شرکت آی. گ، فاربن  I. G. Farben ساخته شود؛ کارخانه‌ای که با نام “کارخانه‌ی بونا” نیز شناخته می‌شود. این اردوگاه فرعی برای اسکان زندانیان آشویتس که به کار اجباری در این کارخانه گمارده شده بودند، ایجاد شد.

۱ دسامبر ۱۹۴۲: یک گروه از یهودیان نروژ به آشویتس می‌رسند

گروهی متشکل از ۵۰۰ یهودی تبعید شده از نروژ به آشویتس می‌رسند. بیشتر این افراد بلافاصله پس از ورود با گاز کشته می‌شوند.

۱۳ دسامبر ۱۹۴۲: نخستین گروه غیر نظامیان لهستانی از منطقه زاموشچ به آشویتس می‌رسند

نخستین گروه از ۶۴۴ غیرنظامی لهستانی که مقامات آلمانی از منطقه زاموشچ (Zamość) اخراج کرده‌اند، به آشویتس می‌رسند. در مجموع، ۱۳۰۱ غیرنظامی لهستانی از این منطقه، شامل مردان، زنان و کودکان، به این اردوگاه فرستاده می‌شوند. این افراد بخشی از بیش از ۴۱,۰۰۰ لهستانی هستند که نازی‌ها در جریان پاکسازی قومی منطقه زاموشچ از خانه‌های خود اخراج کردند.

۱۹۴۳: گسترش ظرفیت کشتار در آشویتس

۱۳ ژانویه ۱۹۴۳: کاروانی از یهودیان از برلن به آشویتس می‌رسد

گروهی از یهودیان از برلن، آلمان، به اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو منتقل می‌شوند. الزه اوری(Else Ury)، نویسنده‌ی سرشناس ۶۶ ساله‌ی آلمانی‌تبار یهودی که کتاب‌های کودکان می‌نوشت، در میان این نویسندگان است. او به محض ورود، در اتاق‌های گاز به قتل رسید.

۲۷ ژانویه‌ی ۱۹۴۳: شارلوت دلبو به آشویتس می‌رسد

گروهی از زندانیان سیاسی زن از فرانسه به آشویتس منتقل می‌شوند. شارلوت دلبو (Charlotte Delbo)، از اعضای مقاومت فرانسه، در میان زندانیان غیر یهودی فرانسوی این گروه حضور دارد. او از اردوگاه جان سالم به در برد و بعدها خاطرات خود را در کتابی با عنوان "آشویتس و پس از آن"( Auschwitz and After)منتشر کرد.

۲۹ ژانویه‌ی ۱۹۴۳: مقامات نازی دستور تبعید روماها به آشویتس را صادر می‌کنند

اداره‌ی کل امنیت رایش به نیروهای پلیس تحت فرمان خود دستور می‌دهد تا مقدمات تبعید روماها (Roma) و سینتی‌‌ها (Sinti) را به آشویتس فراهم کنند. این دستور، فرمان هیملر در ۱۶ دسامبر ۱۹۴۲ را که بر اساس آن روماها باید به اردوگاه‌های کار اجباری تبعید می‌شدند، روشن‌تر و اجرای‌تر می‌کند.

۲۶ فوریه‌ی ۱۹۴۳: نخستین گروه از روماها به آشویتس می‌رسند

نخستین گروه از روماها (که به با اصطلاح تحقیرآمیز "کولی‌(Gypsies)" نامیده می‌شدند) به آشویتس می‌رسند. نیروهای اس‌اس بدون جدا کردن خانواده‌ها و بدون انجام گزینش، آنها را در اردوگاه زندانی می‌کنند. زندانیان روما در بخش BIIe آشویتس-بیرکناو اسکان داده می‌شوند، بخشی که بعد‌ها با عنوان Zigeunerlager (به معنای، "اردوگاه کولی‌ها" (Gypsy camp)) به آن اشاره می‌شود.

مارس تا ژوئن ۱۹۴۳: اتاق‌های گاز و کوره‌های آدم‌سوزی جدید در آشویتس-بیرکناو آغاز به کار می‌کنند

مقامات اس‌اس با ساخت اتاق‌های گاز و ساختمان‌های جدید کوره‌های آدم‌سوزی، ظرفیت اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو را افزایش می‌دهند. این مجموعه‌های ساختمانی با شماره‌های ۲ تا ۵ مشخص می‌شوند و از آن‌ها با عنوان "کوره‌های آدم‌سوزی" (crematoria) یاد می‌شود. کوره‌ی شماره ۴ نخستین موردی‌ست که در ماه مارس شروع به کار می‌کند و پس از آن، کوره‌ی شماره ۲ (اواخر همان ماه)؛ کوره شماره ۵ (در آوریل)؛ و کوره‌ی شماره ۳ (در ژوئن) فعالیت خود را آغاز می‌کنند.

Crematorium 4 under construction. This crematorium was later destroyed during an uprising in the camp.

مجموعه‌ای شامل اتاق گاز و کوره‌ی آدم‌سوزی در حال ساخت در اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو در لهستان تحت اشغال آلمان، مارس ۱۹۴۳.

این تصویر کوره‌ی آدم‌سوزی شماره ۴ در اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو را نشان می‌دهد. این مجموعه کوره‌ی آدم‌سوزی شامل یک رختکن، اتاق‌های گاز و کوره‌های آدم‌سوزی بود. در مارس ۱۹۴۳، اندکی پس از ثبت این عکس، نازی‌ها کشتار یهودیان را در اتاق‌های گاز کوره‌ی آدم‌سوزی شماره ۴ آغاز کردند. در اکتبر ۱۹۴۴، زندانیان یهودی زوندرکوماندو (Sonderkommando) دست به شورش زدند و این ساختمان را به آتش کشیدند.

منابع، اعتبار:
  • Instytut Pamięci Narodowej

۲۰ مارس ۱۹۴۳: نخستین گروه از یهودیان تسالونیکی (سالونیکا)، یونان به آشویتس می‌رسد

نخستین گروه از مجموع ۱۹ گروه انتقالی یهودیان از تسالونیکی (Thessaloniki) یونان به آشویتس می‌رسد. بیشتر یهودیانِی  که در این گروه حضور دارند به محض ورود، در اتاق‌های گاز به قتل می‌رسند.

۲۹ آوریل ۱۹۴۳: تادئوش بورفسکی به آشویتس می‌رسد

تادئوش بورفسکی (Tadeusz Borowski)، نویسنده‌ی ۲۲ ساله‌ی لهستانی، پس از بازداشت در خیابانی در ورشو، به آشویتس می‌رسد. او دوران اسارت خود در اردوگاه را پشت سر می‌گذارد و از آنجا جان سالم به در می‌برد. بورفسکی پس از جنگ، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه را بر اساس تجربیاتش در اردوگاه می‌نویسد. برخی از این داستان‌ها به انگلیسی ترجمه می‌شوند. در سال ۱۹۶۷ کتابی با عنوان "خانم‌ها و آقایان، بفرمایید اتاق گاز" (This Way for the Gas, Ladies and Gentlemen) منتشر می‌شود.

۲۵ مه ۱۹۴۳: روماهای بیاویستوک و اتریش برای جلوگیری از یک بیماری همه‌گیر به قتل می‌رسند

برای جلوگیری از گسترش بیماری تیفوس، ۱۰۳۵ نفر از روما‌های محبوس در اردرگاه زیگونرلاگر (Zigeunerlager) به قتل می‌رسند. در میان آنها، روماهای لهستانی اهل بیاویستوک (Białystok) و روماهای اتریشی حضور دارند که حدود دو هفته قبل از طریق کاروان‌ها انتقال یافته بودند.

۳۰ مه ۱۹۴۳: یوزف منگله به آشویتس می‌رسد

یوزف منگله (Josef Mengele)،پزشک و افسر‌ اس‌اس، به آشویتس می‌رسد. در این اردوگاه، منگله آزمایش‌های پزشکی شنیعی انجام می‌دهد. او یکی از پزشکان متعدد اس‌اس‌است که گزینش یهودیان منتقل‌شده به اردوگاه را انجام می‌دهند.

۸ سپتامبر ۱۹۴۳: اردوگاه خانوادگی ترزین‌اشتات (بخش BIIb) در آشویتس-بیرکناو تاسیس می‌شود

دو گروه از یهودیان که بیشتر آن‌ها چک‌تبار هستند از گتوی ترزین‌اشتات (Theresienstadt) به آشویتس می رسند. این افراد تحت گزینش قرار نمی‌گیرند. در عوض، زندانیان در هر سنی در اردوگاه ثبت می‌شوند. آنها در بخش جداگانه‌ای از آشویتس-بیرکناو که به عنوان بخش BIIb تعیین شده است، اسکان داده می‌شوند. این بخش معمولأ «اردوگاه خانوادگی چک‌ها» نامیده می‌شود. بیشتر این زندانیان در مارس ۱۹۴۴ به قتل می‌رسند.

۲۳ اکتبر ۱۹۴۳: نخستین گروه یهودیان از ایتالیا به آشویتس می‌رسد

گروهی از یهودیان از شهر رم در ایتالیا، به آشویتس می‌رسند. اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها در اتاق‌های گاز به قتل می‌رسند.

۱۱ نوامبر ۱۹۴۳: فرمانده‌ی جدید آشویتس منصوب می‌شود

سرهنگ دوم نیروهای اس‌اس آرتور لیبهنشل (Arthur Liebehenschel)، جایگزین رودولف هوس به عنوان فرمانده‌ی اردوگاه آشویتس می‌شود. هوس به سمت جدیدی در برلن منصوب می‌شود.

۲۲ نوامبر ۱۹۴۳: سازماندهی دوباره‌ی اردوگاه اعلام می‌شود

فرمانده لیبهنشل، سازماندهی اداری دوباره‌ی مجموعه‌ی اردوگاه کار اجباری آشویتس را اعلام می‌کند. اردوگاه اصلی آشویتس به «آشویتس یک» نام‌گذاری می‌شود؛ آشویتس-بیرکناو «آشویتس دو» و آشویتس-مونوویتس، «آشویتس سه» نام‌ می‌گیرد. برای هر اردوگاه فرمانده‌ای جدید تعیین می‌شود. لیبهنشل به عنوان فرمانده‌ی اردوگاه اصلی، مقام ارشد سیستم اردوگاه آشویتس به شمار می‌رود.

۱۹۴۴: آخرین سال کشتار جمعی

۲۶ فوریه ۱۹۴۴: پریمو لوی به آشویتس می‌رسد

پریمو لوی (Primo Levi)، شیمی‌دان یهودی ایتالیایی، به عنوان زندانی وارد آشویتس می‌شود. او از هولوکاست جان سالم به در می‌برد و بعد‌ها چندین کتاب مشهور درباره‌ی تجربیاتش می‌نویسد. از جمله‌ی آن‌ها، اثر او در سال ۱۹۴۷ با عنوان اگر این یک انسان است (Se questo è un uomo) می‌باشد که به زبان انگلیسی با عنوان بقا در آشویتس (Survival in Auschwitz) نیز منتشر شده است. یکی از جستارهای مشهور لوی به مفهوم "منطقه‌ی خاکستری" و جایگاه اخلاقی مبهم زندانیانی می‌پردازد که در ساختار اردوگاه به مسئولیت‌های اجرایی گمارده شده بودند.

۲۲ مارس ۱۹۴۴: گزارش‌هایی درباره‌ی جنایات نازی‌ها در آشویتس در روزنامه‌های آمریکایی منتشر می‌شود

رسانه‌های مطبوعاتی آمریکا درباره‌ی جنایات نازی‌ها در اردوگاه کار اجباری آشویتس می‌نویسند. این خبر بر اساس گزارشی است که دولت در تبعید لهستان در لندن منتشر کرده است. در این گزارش آمده‌است که در آشویتس بیش از ۵۰۰,۰۰۰ نفر، که بیشتر آنان یهودی بودند، با گاز کشته و سپس سوزانده شده‌اند.

 ۱ آوریل ۱۹۴۴: اردوگاه بلش‌هامر به یک اردوگاه فرعی آشویتس تبدیل می‌شود

بلش‌هامر (Blechhammer)، اردوگاه کار اجباری یهودیان، به یکی از بزرگترین اردوگاه‌های فرعی آشویتس تبدیل می‌شود. زندانیانی که به بلش‌هامر فرستاده شده بودند، در پروژه‌های ساختمانی یک کارخانه‌ی سوخت مصنوعی کار می‌کنند.

۷ آوریل ۱۹۴۴: وتسلر و وربا از آشویتس فرار می‌کنند

دو تن از یهودیان اسلواکی، آلفرد وتسلر (Alfréd Wetzler) و رودولف وربا (Rudolf Vrba)، فرار خود را از آشویتس آغاز می‌کنند. آنها تا پایان ماه به ژیلینا، در اسلواکی می‌رسند. در آنجا، گزارش‌های شفاهی و کتبی درباره‌ی آنچه در آشویتس تجربه کرده و شاهد بوده‌اند، ارائه می‌کنند. گزارش دست اول وتزلر و وربا در تابستان ۱۹۴۴ در سراسر جهان پخش می‌شود.

۸ مه ۱۹۴۴: فرمانده سابق اردوگاه، رودولف هوس، به آشویتس باز می‌گردد

هوس در ماه مه ۱۹۴۴ به عنوان فرمانده‌ی پادگان اس‌اس به آشویتس باز می‌گردد. او در این مقام، بر فرماندهان آشویتس یک (اردوگاه اصلی)، آشویتس دو (آشویتس-بیرکناو) و آشویتس سه (مونوویتس) نظارت دارد. فرمانده آرتور لیبهنشل به اردوگاه کار اجباری لوبلین (که با نام مایدانک نیز شناخته می‌شود) منتقل می‌شود. هوس به طور خاص برای نظارت بر قتل صدها هزار یهودی مجارستان به آشویتس بازگردانده می‌شود. روز بعد، ۹ مه، هوس دستور می‌دهد آشویتس-بیرکناو برای ورود آنها آماده شود.

۱۱ مه ۱۹۴۴: ریچارد بائر فرمانده‌ی اردوگاه اصلی آشویتس می‌شود

افسر اس‌اس، ریچارد بائر (Richard Baer)، به عنوان فرمانده‌ی اردوگاه اصلی آشویتس (که در آن زمان آشویتس یک نامیده می‌شد) جایگزین لیبهنشل می‌شود.

اواسط ماه مه ۱۹۴۴: سکوی قطار جدید در داخل آشویتس-بیرکناو به بهره‌برداری می‌رسد

نیروهای اس‌اس تخلیه‌ی قطارهای حامل زندانیان یهودی را در سکوی جدیدی که در محدوده‌ی آشویتس-بیرکناو (آشویتس دو) قرار دارد آغاز می‌کند.

۱۶ مه ۱۹۴۴: انتقال دسته‌جمعی و سیستماتیک یهودیان از مجارستان به آشویتس آغاز می‌شود

بیش از ۶,۰۰۰ یهودی از مجارستان در دو قطار به آشویتس-بیرکناو می‌رسند. از میان آنان، ۵,۵۰۰ نفر در اتاق‌های گاز به قتل می‌رسند. این قطارها نخستین مورد از موج گسترده‌ی تبعیدهای سیستماتیک و دسته‌جمعی از مجارستان هستند. این سرآغاز مرگبارترین دوره در اردوگاه مرگ آشویتس-بیرکناو است.

اواخر ماه مه ۱۹۴۴: الی ویزل و گیزلا پرل به آشویتس می‌رسند

در روزهای ۱۶، ۱۸، ۲۰ و ۲۲ ماه مه، قطارهای حامل یهودیان به مقصد آشویتس از سیگت (Sighet) (که امروزه سیگتو مارماتیئی (Sighetu Marmației) نامیده می‌شود) و در بخش ضمیمه‌شده‌ی رومانی به مجارستان قرار داشت، حرکت می‌کنند. در میان یهودیان سیگت که در اواخر ماه مه به آشویتس می‌رسند، دکتر گیزلا پرل (Gisella Perl) (متخصص برجسته‌‌ی زنان) و الی ویزل (Elie Wiesel)  پانزده ساله نیز حضور دارند. ویزل و پرل هر دو از هولوکاست جان سالم به در می‌برند. پس از جنگ، آن‌ها درباره‌ی تجربه‌های خود می‌نویسند.

۲۶ مه ۱۹۴۴: عکاسان اس‌اس از ورود قطار حامل یهودیان مجارستان عکس می‌گیرند

عکاسان اس‌اس ورود، گزینش و ثبت‌ یهودیان مجارستان را مستند می‌کنند. لیلی یاکوب (Lili Jacob)، از بازماندگان هولوکاست، پس از آزادی، این عکس‌ها را در یک آلبوم پیدا می‌کند. او خود، اعضای خانواده‌اش و دیگر اعضای جامعه‌اش را در آن‌ها شناسایی می‌کند. این آلبوم عکس معمولاً «آلبوم لیلی یاکوب» یا «آلبوم آشویتس» نامیده می‌شود.

۱۰ تا ۱۱ ژوئیه‌ی ۱۹۴۴: قتل‌عام یهودیان در جریان انحلال و برچیدن کامل اردوگاه خانوادگی ترزین‌اشتات

نیروهای اس‌اس، زنان و کودکان یهودی باقی‌مانده در اردوگاه خانوادگی ترزین‌اشتات را به قتل می‌رسانند. چند روز پیش از آن، نیروهای اس‌اس تعدادی از زندانیان را از اردوگاه خانوادگی برای کار اجباری انتخاب کرده بودند. در ۱۱ ژوئیه، ویلما گرونوالد، با آگاهی از اینکه او و پسرش به زودی به قتل خواهند رسید، یک نامه‌ی خداحافظی به همسرش، کورت، که برای کار اجباری به همراه پسر دیگرشان انتخاب شده بود، می‌نویسد.

۲۲ ژوئیه ۱۹۴۴: عکس‌هایی از افسر اس‌اس، کارل هوکر و کارکنان زن در حال استراحت گرفته می‌شود

از افسر اس‌اس، کارل هوکر (Karl Höcker) (آجودان فرمانده بائر) و کارکنان زن مجموعه‌ی اردوگاه آشویتس در حال گذراندن اوقات فراغت در زولاهوته (Solahütte) (یک مرکز تفریحی متعلق به نیروهای اس‌اس) عکس گرفته می‌شود. عکس‌ها، زنانی را در حال خوردن بلوبری، استراحت روی صندلی‌های راحتی و ژست گرفتن برای عکاس نشان می‌دهند.

The SS female auxiliaries show with mock sadness that they have finished eating their blueberries, July 22, 1944.

زنان نیروهای کمکی اس‌اس (Helferinnen) در زولاهوته (Solahütte)، استراحتگاه اس‌اس در دریاچه میدژیبروزکیه (Międzybrodzkie Lake) در جنوب آشویتس، برای عکس گرفتن در برابر دوربین قرار گرفته‌اند.

 این عکس متعلق به آلبومی است که به کارل هوکر، افسر اس‌اس، تعلق داشت. آلبوم هوکر شامل ۱۱۶ عکس است که بین مه ۱۹۴۴ و ژانویه ۱۹۴۵ در آشویتس و اطراف آن گرفته شده است. این تصویر یکی از شش عکس مجموعه‌ای است که در ۲۲ ژوئیه ۱۹۴۴ گرفته شده است. آن روز، کارل هوکر که در مرکز تصویر دیده می‌شود، این زنان را در سفری یک‌روزه به استراحتگاه همراهی کرد. در این آلبوم، شرحی دست‌نویس وجود دارد که می‌گوید: «اینجا بلوبری هست» (“Hier gibt es Blaubeeren”).

منابع، اعتبار:
  • US Holocaust Memorial Museum

 ۳۰ ژوئیه ۱۹۴۴: یهودیان اردوگاه کار اجباری استاراخوویتسه به آشویتس می‌رسند

گروهی از یهودیان از اردوگاه کار اجباری استاراخوویتسه (Starachowice) در منطقه رادومِ قلمرو دولت عمومی (General Government) به آشویتس می‌رسند. برخلاف بیشتر قطارها، این گروه تحت فرایند گزینش قرار نمی‌گیرد. همه‌ی زندانیان، از جمله کودکان زیر ده سال، به‌عنوان زندانی در این اردوگاه ثبت می‌شوند.

۲ اوت ۱۹۴۴: قتل‌عام زندانیان روما در جریان انحلال و برچیدن کامل زیگونرلاگر

مقامات اس‌اس اردوگاه، آخرین زندانیان روما از اردوگاه زیگونرلاگر (Zigeunerlager) ، حدود ۴,۲۰۰ نفر، را در اتاق گاز کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی پنج در آشویتس-بیرکناو به قتل می‌رسانند. تا این زمان، هزاران تن دیگر از روماها و سینتی‌های زندانی در آشویتس بر اثر تیفوس جان خود را از دست داده‌اند.

۹ اوت ۱۹۴۴: نخستین کاروان‌های انتقال یهودیان از گتوی لودز (ووج) به آشویتس می‌رسند

در اوت تا سپتامبر ۱۹۴۴، مقامات آلمانی حدود ۶۷,۰۰۰ یهودی را از گتوی ووج (Łódź) به آشویتس-بیرکناو تبعید می‌کنند. حدود دو سوم آنها به محض ورود در اتاق‌های گاز به قتل می‌رسند. اولین کاروان انتقال از ووج در تاریخ ۹ اوت می‌رسد.

۱۱ اوت ۱۹۴۴: غیرنظامیان لهستانی از ورشو به آشویتس می‌رسند

گروهی از غیرنظامیان لهستانی که در جریان قیام ورشو دستگیر شده بودند، به آشویتس می‌رسند. در مجموع، مقامات آلمانی حدود ۱۳,۰۰۰ غیرنظامی را که در جریان قیام دستگیر شده بودند، به اردوگاه می‌فرستند. در میان این افراد ۱,۵۰۰ کودک نیز وجود دارد.

۵ سپتامبر ۱۹۴۴: آنه (آنا) فرانک به آشویتس می‌رسد

آنه فرانک (Anne Frank) و خانواده‌اش با آخرین گروه انتقال از اردوگاه ترانزیت وستربورک (Westerbork) به آشویتس می‌رسند. آنه و خانواده‌اش برای کار اجباری انتخاب می‌شوند.

۷ اکتبر ۱۹۴۴: شورش زوندرکوماندو در کوره‌ی آدم‌سوزی چهارم

یکی از زندانیان یهودی زوندرکوماندو (Sonderkommando) که معنای تحت‌اللفظی آن یگان ویژه است، در جریان گردهمایی موقت زندانیان در کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی چهار، به یک نگهبان اس‌اس حمله می‌کند. این اقدام، شورشی را در میان سایر زندانیان یهودی عضو زوندرکوماندو بر‌می‌انگیزد. آن‌ها کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی چهار را به آتش می‌کشند. برخی تلاش می‌کنند فرار کنند. نیروهای اس‌اس شورش را سرکوب می‌کنند. در جریان این قیام، حدود ۴۵۰ زندانی زوندرکوماندو جان می‌بازند در آشویتس، زوندرکوماندو واحدهای متشکل از کارگران اجباری بودند. وظیفه‌ی آن‌ها خارج کردن اجساد از اتاق‌های گاز و اداره‌ی کوره‌های آدم‌سوزی بود.

اکتبر - نوامبر ۱۹۴۴: آخرین کشتار با گاز در آشویتس

آخرین کشتار جمعی با گاز در آشویتس-بیرکناو در اکتبر تا نوامبر ۱۹۴۴ رخ می‌دهد.

۲۶ نوامبر ۱۹۴۴: هیملر دستور تخریب مجموعه‌های کوره‌های آدم‌سوزی در آشویتس را صادر می‌کند

در حالی‌که نیروهای شوروی، آلمانی‌ها را عقب می‌رانند و به آشویتس نزدیک‌تر می‌شوند، هیملر دستور تخریب مجموعه‌های کوره‌های آدم‌سوزی در آشویتس-بیرکناو را صادر می‌کند.

۱۹۴۵: تخلیه و آزادسازی آشویتس

۶ ژانویه ۱۹۴۵: اس‌اس چهار زندانی زن را اعدام می‌کند

نیروهای اس‌اس چهار زندانی یهودی را به دار آویختند: آلا (الا) گرتنرAla (Ella) Gertner، روژا روبوتا Róża Robota، رگینا سافیرشتاین Regina Safirsztajn، و استر وایتس‌بلوم Ester Wajcblum. این زنان پیش از شورش ۷ اکتبر، مواد منفجره‌ای را که از محل کار خود دزدیده بودند، به زندانیان زوندرکوماندو رسانده بودند.

۱۲ ژانویه ۱۹۴۵: حمله نیروهای شوروی به ویستولا آغاز می‌شود

نیروهای شوروی حمله‌ی ویستولا (Vistula) را آغاز می‌کنند و مواضع آلمان در آشویتس را به خطر می‌اندازند. در پی آن، نیروهای اس‌اس در حالت آماده‌باش کامل قرار می‌گیرند. با وجود موفقیت‌های نظامی شوروی در منطقه، روند و ساختار زندگی در اردوگاه برای چند روز دیگر ادامه دارد.

۱۷ ژانویه ۱۹۴۵: آخرین سرشماری در آشویتس

آخرین سرشماری زندانیان در آشویتس در شامگاه ۱۷ ژانویه ۱۹۴۵ انجام می‌شود. نیروهای اس‌اس حدود ۶۷۰۰۰ زندانی را در تمامی اردوگاه‌ها و اردوگاه‌های فرعی شمارش می‌کنند. تقریباً دو سوم زندانیان مرد هستند. تخلیه‌ی زندانیان از برخی از اردوگاه‌های فرعی آشویتس نیز در همان روز آغاز می‌شود.

۱۷ تا ۱۸ ژانویه ۱۹۴۵: اسناد اردوگاه توسط افراد اس‌اس سوزانده می‌شوند

‌در جریان تخلیه‌ی آشویتس، افراد اس‌اس اسناد اردوگاه را می‌سوزانند. هدف از این اقدام، پنهان کردن شواهد جنایات آن‌ها و جلوگیری از افتادن این اسناد به دست شوروی است.

۱۸ ژانویه ۱۹۴۵: آخرین شماره‌ی زندانی آشویتس صادر می‌شود

آخرین شماره‌ی ثبت زندانی به یک مرد اتریشی که به عنوان یک جنایتکار حرفه‌ای زندانی شده است، تخصیص داده می‌شود. او از اردوگاه کار اجباری ماوتهاوزن (مت‌هاوزن) (Mauthausen) به آشویتس منتقل می‌شود.

 ۱۸ ژانویه ۱۹۴۵: تخلیه زندانیان از اردوگاه اصلی آشویتس، مونوویتس و بیرکناو آغاز می‌شود

با نزدیک شدن واحدهای شوروی، نیروهای اس‌اس تخلیه‌ی زندانیان مجموعه‌ی اردوگاه‌های آشویتس را آغاز می‌کنند. نیروهای اس‌اس ده‌ها هزار زندانی، که بیشتر آن‌ها یهودی هستند، را به راهپیمایی‌های مرگ وادار می‌کند. زندانیانی که از نظر جسمی قادر به راهپیمایی نیستند، رها می‌شوند یا تیرباران می‌شوند.

۱۸ تا ۱۹ ژانویه ۱۹۴۵: نیروهای شوروی شهر کراکوف را تصرف می‌کنند

نیروهای شوروی پس از بیرون راندن آلمانی‌ها، شهر کراکوف (Kraków) را تصرف می‌کنند. کراکوف در حدود ۳۳ مایلی شرق اردوگاه اصلی آشویتس قرار دارد.

۲۶ ژانویه ۱۹۴۵: نیروهای اس‌اس آخرین کوره‌ی آدم‌سوزی در آشویتس-بیرکناو را منفجر می‌کنند

همچنان که درگیری‌ها در اطراف اوش‌وینچیم شدت می‌گیرد، یک واحد اس‌اس، کوره‌ی آدم‌سوزی شماره‌ی پنج، آخرین کوره‌ی آدم‌سوزی باقی‌مانده در بیرکناو، را منفجر می‌کند. این کار بخشی از تلاش‌های آلمان برای پنهان کردن شواهد جنایات‌ خود است.

۲۷ ژانویه ۱۹۴۵: آزادسازی آشویتس

نیروهای شوروی تقریباً ۷,۰۰۰ زندانی را از اردوگاه‌های اصلی آشویتس-مونوویتس، آشویتس-بیرکناو و آشویتس آزاد می‌کنند. این تاریخ بعد‌ها به عنوان روز جهانی یادبود هولوکاست (International Holocaust Remembrance Day) گرامی داشته می‌شود.

After liberation of the Auschwitz camp: a warehouse of clothes that belonged to women who were murdered.

انبار لباس‌های قربانیان در مجموعه اردوگاه آشویتس پس از آزادسازی. لهستان، پس از ژانویه ۱۹۴۵.

هنگامی که نیروهای شوروی در ژانویه‌ی ۱۹۴۵ مجموعه اردوگاه کار اجباری آشویتس را آزاد کردند، شواهدی از جنایاتی یافتند که مقامات آلمان نازی در این اردوگاه مرتکب شده بودند. این شواهد شامل انبارهایی از لباس‌ها و سایر متعلقات به‌سرقت‌رفته از یهودیانی بود که در اتاق‌های گاز به قتل رسیده یا در اردوگاه زندانی شده بودند.

منابع، اعتبار:
  • National Archives and Records Administration, College Park, MD

Thank you for supporting our work

We would like to thank Crown Family Philanthropies, Abe and Ida Cooper Foundation, the Claims Conference, and BMF for supporting the ongoing work to create content and resources for the Holocaust Encyclopedia. View the list of all donors.

واژه‌نامه