Wannsee Protokolü

Wannsee Konferansı, 20 Ocak 1942 tarihinde yapılmıştır. Konferansın başkanlığını, Reich Güvenlik Ana Ofisi’nin (Reichssicherheitshauptamt; RSHA) şefi olan Reinhard Heydrich yapmıştır. Heydrich, konferansta Naziler tarafından yapılan toplu katliamın Avrupa’daki 11 milyon Yahudiyi kapsayacak şekilde genişletilmesinin ana hatlarını çizmiştir. Konferansın dikkatle yazılan tutanakları, Wannsee Protokolü olarak bilinmektedir.

Protokol, toplantı sırasında Adolf Eichmann tarafından tutulan notlardan derlendikten sonra büyük ölçüde düzeltilmiştir. Protokol konferansın kelimesi kelimesine bir dökümü değil, toplantının dikkatlice düzeltilmiş tutanağıdır. Holokost konusunda çalışan öndegelen bir akademisyen, protokolün Reinhard Heydrich ve RSHA tarafından onaylanan yönergeler olarak okunması gerektiğini savunmuştur.1Footnote 11

Protokolde konferanstaki katılımcılar tanıtılmıştır. Aynı zamanda katılımcıların “Yahudi Sorununa Nihaî Çözüm,” yani toplu katliam konusunda kıta genelinde işbirliği yapmak üzere anlaştıkları da görülmektedir. Katılımcıların tam olarak ne söyledikleri bilinmemekle birlikte tutanakta plana karşı herhangi bir itirazın dile getirilmediği kaydedilmiştir. Heydrich, bu toplantıyı, diğer hükûmet ve Nazi Partisi temsilcilerine “Yahudi Sorunu”nu çözme sorumluluğunun yalnızca kendisine ait olduğunu net bir şekilde iletmek için kullanmıştır.

Wannsee Protokolü, çoğaltılarak Alman hükûmeti ile Nazi Partisi’nin öndegelen yetkililerine dağıtılmıştır. Ancak bugüne kadar sadece bir kopyası gün yüzüne çıkmıştır. Ortaya çıkan bu kopya, Alman Dışişleri Bakanlığı’nda Müsteşar olarak görev yapan ve Yahudilerin Nazi öldürme merkezlerine sürülmesi için Almanya’nın müttefikleriyle pazarlık yapan Martin Luther’e aitti. ABD askerleri, belgeyi Nisan 1945’te Müttefikler’in ağır bombardıman saldırılarında tahrip olmalarını önlemek için Berlin ve Almanya’daki diğer şehirlerden kırsal bölgelere tahliye edilen Alman Dışişleri Bakanlığı dosyaları arasında bulmuştur. Alman hükûmeti, Ocak 1945’te düşman eline geçme tehlikesi olduğu düşünülen tüm gizli ve çok gizli hükûmet kayıtlarının imha edilmesini emretmiştir. Neyse ki Dışişleri Bakanlığı dosyaları, günümüze ulaşmıştır. ABD kuvvetleri, ele geçirilen belgeleri Berlin’e nakletmiş ve burada incelendikten sonra belgelerin genellikle mikrofilmini çekmiştir.

Fotograf

Savaş suçları konseyinin başkanı Amerikalı Tuğgeneral Telford Taylor, iddia makamının beyannamesini okuyarak Bakanlar Davası'nı açıyor. (Fotograf)

Savaş suçları konseyinin başkanı Amerikalı Tuğgeneral Telford Taylor, iddia makamının beyannamesini okuyarak Bakanlar Davası'nı açıyor. Hitler rejiminin bakanlarını “insanlığa karşı suç”la itham ediyor. 6 Ocak 1948, Nuremberg, Almanya.

Katkıda bulunanlar:

• National Archives and Records Administration, College Park, MD

• Arşivsel detayları görüntüle

Wannsee Protokolü, 1946 yılının sonlarında bu dosyalar arasında gün ışığına çıkmıştır. Protokol, belgelerin mikrofilminin çekilmesinden sorumlu Amerikalı personelin bir üyesi olan Kenneth Duke tarafından fark edilmiştir. Duke, Mart 1947’de Dr. Robert Kempner’ı uyarmıştır. Kempner, Almanya doğumlu Yahudi bir mülteciydi ve Müteakip Nürnberg Davaları’ndan biri olan Bakanlar Davası’nda ABD savcısı olarak görev yapmıştı. Kempner, yasal işlemlere hazırlık olarak Wannsee Konferansı’na katılan bazı Alman yetkilileri de sorgulamıştır. Savcılar, Müteakip Nürnberg Davaları’nın en az ikisinde Protokol’e atıfta bulunmuşlardır.

Wannsee Konferansı ve protokolü, Adolf Eichmann’ın 1961 yılında Kudüs’te yargılanması sırasında da gündeme gelmiştir. Sanık, toplantının hazırlanmasındaki ve belgenin oluşturulmasındaki rolü hakkında sorgulanmıştır. Eichmann, konferansın hazırlanmasındaki ve toplantının resmî kayıtlarının tutulmasındaki rolünü kabul etmiştir. Toplantı sırasında bir sekreter, tutanakların stenografik notlarını tutmuştur. Eichmann, daha sonra bu notları düzelterek “kaba sözler” olarak adlandırdığı ifadeleri çıkarmış ve metni daha “resmî bir dil”de olacak şekilde değiştirmiştir. Konferansın özetlenmiş versiyonu, daha sonra gözden geçirilmesi ve yorumlanması için Heydrich’e iletilmiştir.

Holokost’u araştıran bilim insanları, Wannsee Protokolü’nün Holokost’a ilişkin Nazi kararlarının evrimini ve Hitler rejiminin bürokratik yönlerini anlamak için çok önemli bir kanıt olarak önemini uzun zamandır kabul etmektedir. Son yıllarda tarihçiler, eski Sovyet bloku ülkelerinin arşivlerinden Wannsee Konferansı’nın daha net bir bağlama oturtulmasını ve protokol metninin daha iyi anlaşılmasını sağlayan belgeler ortaya çıkardılar.