Protokół z Wannsee
Protokół z Wannsee jest jednym z najważniejszych zachowanych niemieckich dokumentów dotyczących Holokaustu.
Konferencja w Wannsee odbyła się 20 stycznia 1942 r. Przewodniczył jej Reinhard Heydrich, który był szefem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (Reichssicherheitshauptamt, RSHA). Podczas konferencji Heydrich nakreślił nazistowski plan masowego mordu na 11 milionach Żydów w Europie. Starannie poprawiony protokół z konferencji jest znany jako protokół z Wannsee.
Został on opracowany i mocno zredagowany przez Adolfa Eichmanna na podstawie notatek ze spotkania. Nie jest to dosłowny zapis przebiegu konferencji, a starannie poprawiony protokół ze spotkania. Jeden z wybitnych badaczy Holokaustu argumentował, że protokół powinien być odczytywany jako wytyczne zatwierdzone przez Reinharda Heydricha i RSHA.
Protokół identyfikuje uczestników konferencji. Wskazuje również na ich zgodę na realizację „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, czyli masowych mordów na całym kontynencie. Chociaż dokładne słowa uczestników nie są znane, w protokole nie odnotowano żadnego sprzeciwu wobec tego planu. Heydrich wykorzystał to spotkanie, aby zdecydowanie przekazać innym przedstawicielom rządu i partii nazistowskiej, że główna odpowiedzialność za rozwiązanie „kwestii żydowskiej” spoczywa wyłącznie na jego biurze.
Protokół z Wannsee został powielony i rozpowszechniony wśród najważniejszych urzędników niemieckiego rządu i członków partii nazistowskiej. Jednak do tej pory odkryto tylko jeden zachowany egzemplarz. Należał on do Martina Luthera, podsekretarza w niemieckim Ministerstwie Spraw Zagranicznych, który negocjował z sojusznikami Niemiec deportację Żydów do nazistowskich ośrodków zagłady. Amerykańscy żołnierze odkryli ten dokument w kwietniu 1945 r. wśród akt niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które przeniesiono z Berlina i innych niemieckich miast na wieś, aby zapobiec ich zniszczeniu podczas ciężkich alianckich nalotów bombowych. W styczniu 1945 r. rząd niemiecki nakazał zniszczenie wszystkich tajnych i ściśle tajnych dokumentów rządowych, jeśli istniało ryzyko, że dostaną się one w ręce wroga. Na szczęście akta Ministerstwa Spraw Zagranicznych przetrwały. Po zabezpieczeniu dokumentów siły amerykańskie przewiozły je do Berlina, gdzie zostały przeanalizowane i często zmikrofilmowane.
Pod koniec 1946 r. wśród tych akt pojawił się protokół z Wannsee. Został on odkryty przez Kennetha Duke’a, członka amerykańskiego personelu odpowiedzialnego za mikrofilmowanie dokumentów. W marcu 1947 r. powiadomił on o tym dr. Roberta Kempnera. Był on urodzonym w Niemczech żydowskim uchodźcą, pełniącym wówczas funkcję prokuratora amerykańskiego w procesie ministerstw, jednym z następczych procesów norymberskich. Aby przygotować się do postępowania sądowego, Kempner przesłuchał również kilku niemieckich urzędników, którzy uczestniczyli w konferencji w Wannsee. Prokuratorzy powoływali się na ten protokół w co najmniej dwóch następczych procesach norymberskich.
Temat konferencji w Wannsee i protokołu z niej pojawił się również podczas procesu Adolfa Eichmanna w Jerozolimie w 1961 r. Oskarżony został przesłuchany na okoliczność swojej roli w przygotowaniu spotkania i stworzeniu tego dokumentu. Eichmann przyznał się do swojej roli w przygotowaniu konferencji i prowadzeniu oficjalnego protokołu spotkania. Podczas konferencji sekretarz sporządził stenogram z obrad, który Eichmann następnie poprawił: usunął „wulgaryzmy” i zmienił rejestr języka dokumentu na „oficjalny”. Podsumowanie konferencji następnie przekazał Heydrichowi, który miał się z nim zapoznać i ją skomentować.
Badacze Holokaustu od dawna uznają protokół z Wannsee jako dowód kluczowy dla zrozumienia ewolucji decyzji nazistów dotyczących Holokaustu i biurokratycznych aspektów reżimu Hitlera. W ostatnich dziesięcioleciach historycy odkryli dokumenty z archiwów krajów byłego bloku sowieckiego, które uzupełniły kontekst konferencji w Wannsee i doprecyzowały tekst protokołu.
Przypisy
-
Footnote reference1.
Peter Longerich, „The Wannsee Conference in the Development of the Final Solution”, Holocaust Educational Trust Papers, tom 1, nr 2, (1999/2000), 1–17, 8.