![Map titled "Jewish Executions Carried Out by Einsatzgruppen A"](https://encyclopedia.ushmm.org/images/large/597649c0-8107-47f8-877a-3d94ab14794f.jpg)
Grupy operacyjne: podsumowanie
Grupy operacyjne (Einsatzgruppen) były specjalnymi jednostkami hitlerowskiej policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa (SD), które podążały za armią niemiecką w trakcie inwazji na kraje europejskie. Nazywane "mobilnymi brygadami śmierci," słynęły przede wszystkim z systematycznego mordowania Żydów w trakcie akcji masowych rozstrzeliwań w Związku Radzieckim.
Najważniejsze fakty
-
1
Grupy operacyjne (Einsatzgruppen) były specjalnymi jednostkami hitlerowskiej policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa (SD), przeznaczonymi do zapewniania środków bezpieczeństwa tuż na tyłach armii niemieckiej.
-
2
Einsatzgruppen dokonywały masowych rostrzeliwań na terytorium Związku Radzieckiego z pomocą Waffen-SS, jednostek policji, armii, sprzymierzonych sił rumuńskich czy miejscowych kolaborantów. Ofiarami masowych rostrzeliwań byli głównie Żydzi, Romowie, komuniści oraz radzieccy cywile.
-
3
Einsatzgruppen były głównymi sprawcami masowych rozstrzeliwań podczas których zginęła ponad jedna trzecia żydowskich ofiar Holokaustu.
Od środków bezpieczeństwa do masowych mordów
![German troops parade through Warsaw after the invasion of Poland.](https://encyclopedia.ushmm.org/images/large/effe57cb-94e6-4852-a506-e8a464a63fea.jpg)
Gdy armia niemiecka wkraczała do podbitych krajów, na jej tyłach podążały grupy operacyjne (Einsatzgruppen) policji lub służb bezpieczeństwa (SD - Sicherheistsdienst), które zabezpieczały nowozdobyte terytoria. Do ich zadań należały identyfikacja i niwelowanie potenjalnych wrogów władz niemieckich, zdobycie strategicznych miejsc, zapobieganie sabotażowi, a także pozyskiwanienie kolaborantów oraz ustanowienie siatki wywiadowczej. Po ataku Niemiec na Polskę 1 września 1939 r., Einsatzgruppen zaczęły mordowanie cywilów uznanych za wrogów. Razem z odziałami Waffen-SS, policji porządkowej (Ordnungspolizei) oraz lokalnymi kolaborantami, grupy operacyjne rozstrzelały tysiące Żydów oraz dziesiątki tysięcy przedstawicieli polskich elit.
Po ataku Hitlera na Związek Radziecki w czerwcu 1941 r., zasięg masowych mordów dokonywanych przez Einsatzgruppen znacznie wzrósł. Głównym celem stali się wówczas członkowie partii komunistycznej oraz radzieccy urzędnicy, Romowie i przede wszystkim Żydzi bez względu na płeć czy wiek. Pod pretekstem działań wojennych, grupy operacyjne zorganizowały i częściowo dokonały rozstrzelań ponad pół miliona osób, głównie Żydów, dokonanych w ciągu pierwszych dziewięciu miesięcy wojny.
![A group of young girls pose in a yard in the town of Eisiskes. The Jews of this shtetl were murdered by the Einsatzgruppen on September 21, 1941. Photo taken before September 1941.](https://encyclopedia.ushmm.org/images/large/98d08b8c-558d-441f-94fc-136faffe223d.jpg)
Personel wszystkich czterech grup operacyjnych, liczący trzy tysiące osób, nie dokonał tych mordów sam. Uzyskiwał pomoc m.in. zbrojnych oddziałów SS (Waffen-SS), policji porządkowej, Wehrmachtu, sprzymierzonych sił rumuńskich oraz miejscowych kolaborantów. Ci ostatni pomagali w identyfikowaniu oraz mordowaniu ofiar. Wielu spośród oprawców i ofiar znało się nawzajem z sąsiedztwa lub pracy.
Często nazywana akcją (niem. Aktion), masakra zazwyczaj zaczynała sie od łapanki Żydów i innych ofiar lub nakazu stawienia się w jednym miejscu. Następnie ofiary były pędzone lub wywożone na miejsce egzekucji. Jeśli masowy grób nie był jeszcze gotowy, ofiary były zmuszane do wykopania go. Były też pozbawiane ubrań i kosztowności, po czym odprowadzane w grupach nad dół egzekucyjny. Grupy operacyjne i ich pomocnicy rostrzeliwały ofiary stojące na krawędzi tak aby wpadły bezpośrednio do dołu lub wpędzały je od razu do grobu i tam zabijały. Rodzina i przyjaciele niejednokrotnie byli świadkami śmierci swoich bliskich zamordowanych w ten sposób przed nimi.
Jedna z takich akcji odbyła się we wrześniu 1941 r., gdy niewielki oddział Einsatzgruppe C razem z większymi jednostkami Waffen-SS, policji porządkowej oraz ukraińskiej służby pomocniczej rozstrzelał 33,771 Żydów w wąwozie Babi Jar na przedmieściach Kijowa. Gdy okupowane terytoria znalazły się pod władzą cywilną, Einsatzgruppen zostały zastąpione przez jednostki SS i policji, które kontynuowały masowe rozstrzeliwania.
Nowa metoda masowych mordów
![Einsatzgruppen massacres in eastern Europe](https://encyclopedia.ushmm.org/images/large/e71749ea-5732-47f0-8439-edc291ee884a.gif)
Masowe rozstrzeliwania wymagały wielu zasobów, przede wszystkim strzelców i strażników, a także broni, amunicji oraz środków transportu. Obawa przed niewydolnością rozstrzeliwań i ich psychologicznym wpływem na strzelców doprowadziła do opracowania specjalnych ciężarówek wyposażonych w silniki wtłaczające tlenek węgla do szczelnie zamkniętych komór dla pasażerów. Żydzi byli duszeni w ten sposób w trakcie jazdy do masowych grobów.
Jednak mordowanie większych grup osób w ciężarówkach było zbyt czasochłonne. Personel Einsatzgruppen był zobowiązany do usuwania ciał i czyszczenia komór. Podczas niemieckiej okupacji Związku Radzieckiego masowe rozstrzeliwania pozostały więc powszechnym sposobem mordowania Żydów. Szacuje się, że 1,5-2 milionów ofiar Holokaustu w Związku Radzieckim zginęło podczas masowych rozstrzeliwań lub została zagazowana w ciężarówkach.