Nazi Gaz Odaları

II. Dünya Savaşı sırasında (1939–1945) Nazi Almanyası, insanları gaz odalarında topluca öldürmek için zehirli gaz kullanmıştır. Naziler Yahudileri, engellileri, Romanları, Sovyet savaş esirlerini ve diğerlerini zehirli gaz kullanarak öldürdü. II. Dünya Savaşı’nın başlamasından kısa bir süre sonra 1939 sonbaharında ilk Nazi toplu gazlaması gerçekleşti. Son toplu gaz verme işlemi, Nazi Almanyası’nın topyekûn yenilgisinin yakın olduğu Nisan 1945’in sonlarında gerçekleşmiştir.

Popüler kültürde gaz odaları, Holokost ve Avrupa Yahudilerinin toplu katliamı ile eş anlamlı olarak kabul edilmektedir. Holokost’ta Naziler ve yardımcıları tarafından öldürülen altı milyon Yahudinin 2,3 ila 3 milyonu zehirli gaz kullanılarak öldürülmüştür. Ancak Naziler ve yardımcıları, toplu katliam operasyonları ve kasıtlı mahrum bırakma da dâhil olmak üzere başka yöntemler kullanarak milyonlarca Yahudiyi de öldürmüştür.

Holokost’tan sonraki on yıllarda Holokost inkârı ve çarpıtması yapan kişiler, Nazi gaz odaları hakkında sık sık yalan söylemekte ya da gerçeği çarpıtmaktadır. Nazi gaz odalarının varlığı, amacı ve kullanımı hakkında doğrulanmış, inkâr edilemez çok sayıda kanıt olmasına karşın bunu yapmaktadırlar. Naziler evrakları yok etmeye, binaları yıkmaya ve kurbanlarının cesetlerini yakmaya çalışmış olsalar da bu kanıtlar mevcuttur. Nazi gaz odalarına ilişkin bilgi kaynakları arasında şunlar yer almaktadır:

• Naziler tarafından gaz odalarının inşası, bakımı ve kullanımının bir parçası olarak oluşturulan belgeler;
• Savaş zamanı istihbarat raporları, birinci elden bilgilere dayanarak Nazi gazlama operasyonları;
• Günümüze kadar ulaşan az sayıda gaz odası binası ve odası;
• Yahudilerin ve diğerlerinin toplu halde gazla öldürülmesini anlatan faillerin yeminli ifadeleri;
• Savaş sonrasında görgü tanıkları tarafından verilen gaz odalarına dair açıklamalar;
• Savaş sırasında ve sonrasında oluşturulan gaz odalarının çizimleri ve modelleri;
• Savaş sonrası soruşturma organları ve mahkemeler tarafından hazırlanan raporlar;
• Savaş dönemine ait az sayıda fotoğraf; ve
• Savaş sonrası yapılan arkeolojik çalışmalar.

Bu kanıtlar bir araya geldiğinde Nazi gaz odalarının varlığına ve amacına dair tartışılmaz bir kanıt oluşturmaktadır.

Gaz odası nedir? Nazi gaz odaları nasıl çalışıyordu? 

Gaz odaları, insanların gaza kasıtlı olarak maruz bırakılmaları sonucunda öldürüldükleri kapalı, sıkıca mühürlenmiş alanlardır.

Naziler, başta Yahudiler ve engelliler olmak üzere insanları öldürmek için yaklaşık elli farklı gaz odası oluşturdu.1Footnote 11 Naziler gaz odalarını büyük kamyonetlerin kargo bölümlerine, mevcut odalara ve binalara ve özel olarak inşa edilen yeni binalara kurdu. Naziler, gaz odalarını genellikle banyo odaları olarak göstererek gizlemeye çalışmışlardır. Hatta bazen gaz odalarına sahte duş başlıkları bile yerleştiriyorlardı. Naziler, bunu kurbanları kandırmak ve gerçeği onlardan mümkün olduğunca uzun süre saklamak için yapmıştır.

Nazi gaz odalarında kurbanlar insanlık dışı, korkunç ve çoğu zaman acı dolu bir ölümle karşı karşıya kalmıştır. Bazı gaz odalarında Naziler, kurbanları Zyklon B peletlerinden salınan hidrojen siyanür gazı kullanarak öldürmüştür. Diğer gaz odalarında kimyasal olarak saf karbon monoksit ya da motorlar tarafından üretilen karbon monoksit kullanılıyordu. Bu gazların yüksek konsantrasyonlarına maruz kalmak, kurbanları oksijenden mahrum bırakarak boğulmalarına neden olmuştur.

Çoğu vakada zehirli gaz, gaz odalarındaki kurbanları birkaç dakika içinde öldürse de bazı vakalarda ölüm daha uzun sürmüştür. Bu insancıl ya da barışçıl bir ölüm değildi. Tanıkların ifadeleri, gaz odalarındaki koşulların dehşet verici olduğunu göstermektedir.

Nazi Almanyası’nın Zehirli Gazla Yaptığı İlk Deneyler, 1939–1940

Naziler, Almanya’nın Eylül 1939’da Polonya’yı işgal etmesinden kısa bir süre sonra toplu katliam yöntemi olarak zehirli gaz denemelerine başladı. Bu ilk deneyleri, engelli insanları öldürme planlarının bir parçası olarak 1939 sonbaharında gerçekleştirdiler.

İlk deneyler, Ekim 1939’da Dr. August Becker tarafından gerçekleştirilmiştir. Becker, Reich Güvenlik Ana Ofisi’nde (RSHA) çalışan bir kimyagerdi. Deneyleri, Alman işgali altındaki Polonya’da Poznan’daki Fort VII’de derme çatma bir gaz odasında gerçekleşti.

Güvenlik Polisi Ceza Teknik Enstitüsü’nden (Kriminaltechnisches Institut der Sicherheitspolizei, KTI) kimyager Albert Widmann da 1939–1940 sonbahar ve kış aylarında gazlama yöntemlerinin geliştirilmesinde yer aldı. O dönemde Widmann, Becker ve diğer bazı Nazi yetkilileri, Almanya’nın Brandenburg kentinde saf karbonmonoksit gazı kullanarak bir gazlama gösterisi düzenlediler. Test ettikleri yöntem, daha sonra Nazi Ötenazi Programında engelli insanları öldürmek için kullanıldı.

Sonderkommando Lange’nin Gaz Kamyonu, 1939–1941

Sonderkommando Lange (kelime anlamıyla “özel komando ‘Lange’”) adlı özel bir öldürme birimi, 1939 sonbaharından başlayarak 1941’e kadar Alman işgali altındaki Polonya’nın Warthegau bölgesinde engelli insanları öldürmek için zehirli gaz kullandı. SS subayı Herbert Lange’nin liderliğindeki bu birlik, bir gaz kamyonuyla Polonya’daki psikiyatri tesisleri ve diğer kurumlardaki hastaları öldürerek bir yerden bir yere seyahat etti. Daha sonraki modellerin aksine “Lange”nin gaz kamyonu, araç egzozundan çıkan karbon monoksiti kullanmak yerine, kurbanlarını öldürmek için tüplerden elde edilen kimyasal olarak saf karbon monoksit kullandı. Sonderkommando Lange, 1941 sonbaharına kadar 7.500’den fazla engelli insanı öldürmüştü.

T4 Öldürme Merkezlerindeki Gaz Odaları

Ocak 1940’tan itibaren Nazi Almanyası yetkilileri, ölüm merkezlerinde inşa ettikleri gaz odalarında engelli insanları öldürmeye başladı. Bu, “T4 Operasyonu” (Aktion T4) olarak da adlandırılan Ötenazi Programının bir parçasıydı. T4 Operasyonu, Nazi Almanyası’ndaki kurumsal bakım tesislerinde yaşayan engelli Almanları öldürmeye yönelik bir Nazi programıydı. T4 yöneticileri hastaları boğmak için saf, kimyasal olarak oluşturulmuş karbon monoksit gazı kullanmıştır.

Nazi Almanyası yetkilileri, altı T4 öldürme merkezinde gaz odaları oluşturdu:

• Grafeneck,
• Brandenburg,
• Hartheim,
• Sonnenstein,
• Bernburg, ve
• Hadamar.

Ötenazi Programı, Ağustos 1941’de resmen durduruldu. Bu zamana kadar Nazi yetkilileri, T4 ölüm merkezlerindeki gaz odalarında yaklaşık 70.000 engelli insanı öldürmüştü. Ancak daha sonra engelli insanları aşırı dozda uyuşturucu, zehirli iğne ve aç bırakma gibi başka yöntemlerle öldürmeye devam ettiler. Sonunda Nazi yetkilileri, T4 ölüm merkezlerindeki gaz odalarını söktü.

Harita

“Ötenazi” merkezleri, Almanya 1940–1945 (Harita)

Nazilerin kullandığı şekliyle, “ötenazi” sözcüğü Nazilerin sözde genetik hastalıklar ya da doğuştan gelen rahatsızlıkları nedeniyle “yaşamaya değer” bulmadığı Almanların sistematik olarak öldürülmesini ifade eder. 1939 sonbaharından başlayarak, Bernburg, Brandenburg, Grafeneck, Hadamar, Hartheim ve Sonnenstein'ta gaz odası tesisleri kuruldu. Hastalar doktorlar tarafından seçilerek, kliniklerden merkezden yönetilen gaz odası tesislerine götürüldü ve öldürüldü. Merkezden yönetilen ölümlere bir son verilmesi yönündeki kamuoyu baskısından sonra doktorlar, “ötenazi” için seçilen hastaları Almanya'daki klinik ve hastanelerde ölümcül iğne kullanarak öldürdü. Bu sayede “ötenazi” programı savaşın sonuna dek yayılarak devam etti.

Katkıda bulunanlar:

• US Holocaust Memorial Museum

Aktion 14f13: Toplama Kampı Mahkûmlarının T4 Ölüm Merkezlerinde Gazla Öldürülmesi, 1941–1944

1941 ilkbaharından itibaren Naziler, Aktion 14f13 adı verilen gizli bir öldürme operasyonunun himayesi altında binlerce toplama kampı mahkûmunu zehirli gaz kullanarak öldürdü. Aktion 14f13’ün bir parçası olarak T4 doktorları üç T4 öldürme merkezindeki (Hartheim, Bernburg ve Sonnenstein) gaz odalarında öldürülmek üzere hasta, bitkin ya da zayıf mahkûmları seçmiştir. Ayrıca Yahudiler de dâhil olmak üzere belirli mahkûm gruplarını öldürmek için hedef almış gibi görünüyorlar. Bu cinayetler, 1941 baharında başlamış ve Aralık 1944’e kadar sürmüştür.

1941’de Zehirli Gazla Yapılan Yeni Deneyler

Nazilerin toplu katliam için zehirli gaz kullanması, Avrupa’daki Yahudilerin soykırımında en uç şeklini aldı.

Almanya’nın Haziran 1941’de Sovyetler Birliği’ni işgal etmesinin ardından Naziler, Yahudileri katletmeye başladı. Başlangıçta bunu öncelikle toplu katliam operasyonlarında yaptılar. Ancak bazı Nazi yetkilileri, kısa süre içinde Yahudileri ve diğer kurbanları öldürmek için zehirli gazın en etkili şekilde nasıl kullanılacağını denemeye başladı. 1941 yılının yaz sonu ve sonbahar aylarında Nazi yetkilileri, insanları öldürmek için deneyler yaptı; bu deneylerde otomobil motorlarından çıkan egzoz gazı (Alman işgali altındaki Belarus’taki Minsk ve Mogilev’de); sabit motorlardan çıkan egzoz gazı (Alman işgali altındaki Polonya’daki Genel Hükûmet’in Lublin bölgesinde); ve Auschwitz toplama kampında Zyklon B kullanıldı.

Bu testler (bir araya geldiğinde), Nazilerin milyonlarca Yahudi ve diğerlerini öldürmek için kullanacağı gaz kamyonu ve ölüm merkezlerinin geliştirilmesine yol açtı. 1941 yılının sonunda Nazi yetkilileri, Yahudileri toplu halde öldürmek için zehirli gaz kullanıyordu.

Yahudileri ve Diğerlerini Öldürmek İçin Yeni Gaz Minibüslerinin Yaratılması

1941’de Reich Güvenlik Ana Ofisi’ndeki Nazi yetkilileri, yeni tip gaz kamyonları yarattı ve test etti. Bu kamyonetler, motorun egzoz gazını özel olarak yapılmış, sızdırmaz bir kargo bölmesine yönlendirmek üzere tasarlanmıştı. Nazi yetkilileri, bu minibüslerin ilkini 1941 sonbaharında Sachsenhausen toplama kampında test etti.

Aralık 1941’e gelindiğinde Einsatzgruppen ve diğer SS ve polis birlikleri, RSHA gaz kamyonlarını Yahudileri ve engelliler ile partizanlar (direniş savaşçıları) dâhil olmak üzere diğer insanları öldürmek için kullanmaya başlamıştı. 1942 baharında Alman SS ve polis yetkilileri, Alman işgali altındaki Sırbistan’da RSHA gaz kamyonlarından birinde yaklaşık 5.000 Yahudiyi öldürdü. Ve Alman yetkililer, Alman işgali altındaki Sovyet Belarus’unda Minsk yakınlarındaki Maly Trostenets ölüm bölgesinde Yahudileri öldürmek için gaz kamyonları konuşlandırdı. Bunları başka birçok yerde de kullandılar.

Gaz kamyonları, her zaman planlandığı gibi çalışmadı ve bir dizi lojistik sorun ortaya çıkardı. Bu nedenle Alman öldürme birimleri, gaz kamyonlarında insanları öldürmenin yanı sıra toplu katliam operasyonları da gerçekleştirmeye devam etti.

Öldürme Merkezlerindeki Gaz Odaları (“Ölüm Kampları” olarak da adlandırılır)

Nazilerin Avrupa’daki Yahudileri öldürme planı olan “Yahudi Sorununa Nihaî Çözüm” ün bir parçası olarak Nazi Almanyası yetkilileri, 1941 ve 1942’nin sonlarında öldürme merkezleri kurdu. Bunlar, Nazilerin Yahudileri gaz odalarında öldürdüğü kamplardı. Nazilerin öldürme merkezleri, bazen “imha kampları” ya da “ölüm kampları” olarak da adlandırılır.

Naziler, Yahudileri öldürmek için beş öldürme merkezi kurdu:

• Chełmno (Kulmhof),
• Belzec,
• Sobibor,
• Treblinka ve
• Auschwitz-Birkenau.

Aralık 1941’den 1944’ün sonlarına kadar Nazilerin ölüm merkezlerinde Yahudileri toplu olarak gazla öldürmesi, şok edici bir hız ve ölçekte gerçekleşmiştir. Bir Nazi öldürme merkezinde Yahudilerin toplu olarak gazla öldürülmesi, ilk kez 8 Aralık 1941’de Chełmno’da (Kulmhof) gerçekleşti. Nazi yetkilileri, bir yıl içinde 1.3 milyondan fazla Yahudiyi gaz odalarında öldürdü. Bu hız, 1943 yılı boyunca ve 1944 yılının ilk yarısında da devam etmiştir. Bir öldürme merkezindeki son toplu gaz verme işlemi, Ekim/Kasım 1944’te Auschwitz-Birkenau’da gerçekleştirilmiştir. Ölüm merkezlerinde bilinmeyen sayıda Yahudi de mahrumiyet, hastalık, işkence ve kurşuna dizme yoluyla öldürülmüştür.

Toplama Kamplarındaki Gaz Odaları

Fotograf

Majdanek kampındaki bir gaz odasının içi. (Fotograf)

Majdanek kampındaki bir gaz odasının içi. 24 Temmuz 1944'ten sonra, Majdanek, Polonya.

Katkıda bulunanlar:

• Archiwum Panstwowego Muzeum na Majdanku

II. Dünya Savaşı’nın son günlerine kadar toplama kamplarında bulunan gaz odalarında zehirli gazla öldürme devam etmiştir.

Lublin/Majdanek, Mauthausen, Ravensbrück, Sachsenhausen, Neuengamme ve Stutthof dâhil olmak üzere bazı Nazi toplama kamplarında gaz odaları vardı. Çoğu durumda toplama kamplarındaki mahkûmlar, Zyklon B gazı kullanılarak öldürülmüştür. Toplama kamplarındaki gazlama, ölüm merkezlerindekinden çok daha küçük ölçekte gerçekleşmiştir. Çoğu durumda öncelikle hasta ya da zayıf mahkûmları öldürmek için kullanılmışlardır. Bu gaz odalarının her birinin kurbanlarının sayısı, yüzlerce ya da binlercedir. Ayrıca Natzweiler-Struthof toplama kampındaki yetkililer, tıbbî ve bilimsel deneylerin bir parçası olarak bir gaz odası oluşturdu. Dachau’da bilim adamlarının insanları öldürmek için hiç kullanılmadığına inandıkları bir gaz odası da vardı.

Nazi Gaz Odalarının Kanıtlarını Yok Etme Girişimleri 

II. Dünya Savaşı’nın son yıllarında Nazi Almanyası yetkilileri, oluşturdukları gaz odalarının çoğunu imha etmiş ya da sökmüştür. Bu, işledikleri suçların kanıtlarını gizleme çabalarının bir parçasıydı. Öldürme merkezlerindeki gaz odalarını havaya uçurdular ve yıktılar, genellikle de yerle bir ettiler.

Ancak Naziler, oluşturdukları gaz odalarının tamamını yok etmeyi başaramadı. Özellikle Sovyet ordusu, Temmuz 1944’te Lublin/Majdanek toplama kampını ele geçirdiğinde neredeyse hiç bozulmamış bir gaz odası binası keşfetmiştir. Majdanek kampının Sovyetler tarafından kurtarılmasına ilişkin film görüntüleri, Nazi gaz odalarına ilişkin görsel kanıtlar sağlamıştır.

Nazi Gaz Odaları Kurbanlarının Sayısı

Naziler, toplamda milyonlarca insanı gaz odalarında öldürdü. Kurbanlar arasında:

• Yahudiler: Holokost’ta Naziler ve yardımcıları tarafından öldürülen altı milyon Yahudinin 2.3 ila 3 milyonu zehirli gaz kullanılarak öldürülmüştür.
• Engelli Kişiler Naziler tarafından öldürülen 250.000–300.000 engelli insandan yaklaşık 100.000’i, zehirli gaz kullanılarak öldürülmüştür. Bu, altı “ötanazi” T4 öldürme merkezindeki gaz odalarında öldürülen yaklaşık 70.000 kişiyi; Sonderkommando Lange tarafından öldürülen yaklaşık 7.500 kişiyi; ve Alman işgali altındaki Doğu Avrupa’da gaz kamyonlarında öldürülen binlerce kişiyi içermektedir.
• Romanlar (aşağılayıcı bir şekilde “Çingeneler” olarak adlandırılır): Naziler, binlerce Romanı ölüm merkezlerindeki gaz odalarında ve gaz kamyonlarında katletmiştir. Zehirli gazla öldürülen Romanların sayısı, tam olarak bilinmemektedir.
• Sovyet savaş esirleri: Naziler, binlerce Sovyet savaş esirini ölüm merkezlerindeki ve toplama kamplarındaki gaz odalarında öldürmüştür. Kesin sayı bilinmemektedir. Ancak Naziler tarafından öldürülen 3.3 milyon Sovyet savaş esirinin çoğu, kurşuna dizme ve kasıtlı olarak mahrum bırakma gibi başka yöntemlerle öldürülmüştür.
• Diğerleri: Nazi Almanyası yetkilileri bilinmeyen sayıda etnik Polonyalıyı (özellikle Polonyalı aydınları), toplama kampı mahkûmlarını, partizanları (direniş savaşçılarını) ve diğerlerini gaz odalarında öldürdü.

Nazi Gaz Odaları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Naziler, insanları öldürmek için ne tür bir gaz kullandı?

Naziler, insanları öldürmek için birkaç farklı gaz türü kullanmıştır. Buna şunlar dâhildi:

• Kimyasal açıdan saf karbon monoksit gazı,
• Büyük kamyonetlerin motorları ya da sabit motorlar tarafından üretilen karbon monoksit gazı, ve
• Zyklon B peletleri tarafından üretilen hidrojen siyanür gazı.

Zyklon B Nedir?

Naziler, Auschwitz-Birkenau öldürme merkezindeki gaz odalarında Yahudileri öldürmek için Zyklon B kullanmıştır. Naziler, Zyklon B’yi Lublin/Majdanek toplama kampı da dâhil olmak üzere başka yerlerdeki mahkûmları öldürmek için de kullanmıştır.

Zyklon B, Alman kimya şirketi Degussa’nın bir yan kuruluşu olan Degesch şirketi (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung mbH) tarafından dağıtılan bir pestisit ve dezenfektanın marka adıdır. Zyklon B, zehirli bir gaz olan hidrojen siyanür ile aşılanmış peletler olarak üretilir. Bu peletler, havaya maruz kaldığında hidrojen siyanür açığa çıkar. II. Dünya Savaşı’ndan önce Zyklon B, yaygın olarak fümigasyon (böcek ve haşereleri öldürmek) için kullanılıyordu. Aynı zamanda etkili bir dezenfektandı. Naziler, Zyklon B’yi insanları öldürmek için kullanmanın yanı sıra bu amaçlar için de kullanmışlardır.

Naziler, Yahudileri öldürmek için neden zehirli gaz kullandı?

Nazi yetkilileri, kitlesel gaz vermenin kitlesel atış operasyonlarına göre çeşitli avantajları olduğuna inanıyordu. Yani kitlesel gazla öldürmeler, daha az kamuya açıktı ve dolayısıyla gizli tutulması daha kolaydı. Failler için bunun daha “insanî” olduğunu savundular. Ayrıca Alman savaş çabaları için gerekli mühimmat gerektirmediği için daha az kaynağa ihtiyaçlarının olduğunu düşünüyorlardı. Ancak kitlesel gazla öldürmeler, özellikle işgal altındaki Sovyet topraklarında Naziler için lojistik sorunlar da yaratıyordu. Nazilerin Yahudileri hem toplu katliamlarla hem de gaz odalarında boğarak öldürmeye devam etmesinin nedeni budur.

Naziler gaz odalarının duş olduğunu mu iddia ediyorlardı?

Evet, Nazi gaz odalarının çoğu (ama hepsi değil), duş odası gibi görünmek üzere kamufle edilmişti. Bazı durumlarda bu gaz odalarında sahte duş başlıkları bile vardı. Naziler, bazen binanın dışını hamam ya da duş olarak etiketlemişlerdir. Bunu kurbanları kaderleri konusunda kandırmak için yaptılar.

Kaç tane Nazi gaz odası vardı?

Nazi Almanyası, yaklaşık elli farklı gaz odası oluşturmuştur.2Footnote 22 Bu istatistik sabit gaz odalarını, yani odalarda ya da binalarda oluşturulan gaz odalarını da içermektedir. Ayrıca gaz kamyonlarının kargo bölümünde bulunan mobil gaz odalarını da içerir. Bu gaz odalarının hepsi, aynı anda faaliyette değildi. Bazı Nazi gaz odaları ise sadece bir ya da iki kez kullanılmış test alanları ya da doğaçlama mekânlardı.

Tüm Nazi kamplarında gaz odaları var mıydı?

Hayır. Bütün Nazi kamplarında gaz odaları yoktu. Nazi Almanyası, on binlerce kamp kurdu ve çoğunda gaz odası yoktu.

Nazi gaz odaları, gerçek miydi? 

Evet Nazi gaz odaları, gerçekti. Holokost’tan sonraki on yıllarda Holokost’u inkâr eden ve çarpıtan kişiler, Nazi suçları hakkında şüphe uyandırmak amacıyla sıklıkla yanıltıcı iddiaları ve düpedüz yalanları tekrarlamaktadır. Aslında Nazi gaz odaları hakkında doğrulanmış, inkâr edilemez geniş bir kanıtlar bütünü vardır. Nazi gaz odaları hakkındaki bilgi kaynakları arasında eski Nazi kamplarındaki mevcut gaz odaları; Naziler tarafından oluşturulan belgeler; savaş zamanı istihbarat raporları; savaştan sonra faillerin, tanıkların ve kurbanların yazılı ve sözlü ifadeleri; savaş sonrası soruşturma raporları; az sayıda savaş zamanı fotoğrafı ve savaş sonrası arkeolojik çalışmalar yer almaktadır. Bu kanıtlar bir araya geldiğinde Nazi gaz odalarının varlığına ve amacına dair tartışılmaz bir kanıt oluşturmaktadır.