Policja Bezpieczeństwa (SiPo)

17 czerwca 1936 r. Adolf Hitler mianował przywódcę SS Heinricha Himmlera szefem niemieckiej policji. Jednym z pierwszych działań Himmlera na nowym stanowisku było utworzenie nowej agencji politycznej, jaką była Policja Bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei, czyli SiPo). W jej skład wchodziły dwie nazistowskie policyjne formacje dochodzeniowe: 

• Policja kryminalna (powszechnie nazywana Kripo – skrót od Kriminalpolizei) – organ śledczy odpowiedzialny za prowadzenie dochodzeń w sprawie przestępstw, takich jak kradzieże i zabójstwa. Była również odpowiedzialna za ściganie domniemanych społecznych i kryminalnych wrogów nazistowskich Niemiec.
• Policja polityczna (zwana Gestapo od Geheime Staatspolizei, Tajna Policja Państwowa) odpowiadała za ochronę państwa przed zagrożeniami. Jej zadaniem było ściganie domniemanych wrogów politycznych i rasowych nazistowskich Niemiec.

Utworzenie Policji Bezpieczeństwa (SiPo) celowo zbliżyło Kripo i Gestapo. Te dwie siły policyjne były pod wieloma względami do siebie podobne:

• Obie miały uprawnienia dochodzeniowe.
• Obie odpowiadały za ochronę nazistowskich Niemiec przed jej domniemanymi wrogami.
• Policjanci Kripo i Gestapo mieli podobne doświadczenie i przeszli podobne szkolenie. 
• W obydwu siłach policyjnych stosowano ten sam system rang. 
• Na co dzień policjanci często nosili cywilne ubrania, a nie mundury. 

Pod pewnymi względami połączenie tych dwóch sił było logiczną i praktyczną decyzją. Ze względu na podobieństwa umiejętności wymaganych do wykonywania tych zawodów pracę detektywistyczną i pracę policji politycznej długo postrzegano jako dwie strony tego samego medalu. Tak było przed dojściem Hitlera do władzy w Niemczech, ale także w wielu innych krajach europejskich. Jednak utworzenie Policji Bezpieczeństwa w Niemczech było czymś więcej niż tylko centralizacją i zjednoczeniem tych sił policyjnych.

Połączenie Kripo i Gestapo stanowiło znaczący krok w stworzeniu nazistowskiego systemu SS i policji. Nowa agencja była wierna ideologii nazistowskiej, według której przeciwnicy polityczni i przestępcy stwarzali podobne i powiązane ze sobą zagrożenia. Naziści wierzyli, że przez samo swoje istnienie obie grupy podważają bezpieczeństwo Volksgemeinschaft (rasowo zdefiniowanej wspólnoty narodowej). Jako silna, scentralizowana i zjednoczona agencja policji politycznej i kryminalnej Policja Bezpieczeństwa miała do odegrania istotną rolę w egzekwowaniu dyktatu nazistowskiego reżimu i osiąganiu jego rasistowskich celów.

Utworzenie Policji Bezpieczeństwa (SiPo)

Heinrich Himmler stworzył Policję Bezpieczeństwa w celu reorganizacji i centralizacji wcześniej rozproszonych niemieckich sił policyjnych. W tym celu utworzył dwie nowe struktury rządowe: 

• Główny Urząd Policji Bezpieczeństwa (Hauptamt Sicherheitspolizei, czyli SiPo);
• Główny Urząd Policji Porządkowej (Hauptamt Ordnungspolizei). 

Decyzja Himmlera o nazwaniu tego urzędu Hauptamt („główny urząd”) miała ważne znaczenie symboliczne. Termin Hauptamt nie był wówczas powszechnie używany w nazwach niemieckich urzędów państwowych. Było to słowo raczej używane w nazwach dywizji administracyjnych SS. Przez przyjęcie tego słowa Himmler zasygnalizował, że te organizacje policyjne należały do SS duchem, a nie na mocy prawa. Utworzenie Policji Bezpieczeństwa było zatem również jednym z działań Himmlera zmierzających do połączenia SS i policji w jeden system. 

W tym nowym systemie SS i policji Himmler zakładał, że Policja Bezpieczeństwa będzie współpracować z wywiadem SS (Sicherheitsdienst, czyli SD) w zakresie zwalczania wrogów nazistowskiego reżimu. 

Szefem Głównego Urzędu Policji Bezpieczeństwa Himmler mianował przywódcę SD Reinharda Heydricha. Oznaczało to, że Heydrich był teraz odpowiedzialny zarówno za SD, jak i Policję Bezpieczeństwa. Jego nowe stanowisko to szef Policji Bezpieczeństwa i SD. Heydrich służył jako osobisty łącznik między tymi dwiema organizacjami, podobnie jak Himmler łączył SS i policję, kiedy pełnił funkcje przywódcy Rzeszy SS i szefa niemieckiej policji.

Relacje między Policją Bezpieczeństwa (SiPo) a Sicherheitsdienst (SD)

Himmler i Heydrich mieli nadzieję na współpracę między Policją Bezpieczeństwa a SD. Jednak partia nazistowska, do której należały SS i SD, miała zupełnie inną strukturę niż rząd niemiecki, który nadzorował policję. Koordynacja pracy Policji Bezpieczeństwa i SD stała się zadaniem urzędników mianowanych na stanowiska w obu organizacjach.

Podział uprawnień i obowiązków 

Zdjęcie

Jeden z pierwszych obozów koncentracyjnych (Zdjęcie)

Pierwsze obozy koncentracyjne miały często prowizoryczny charakter. Na fotografii uwieczniono apel więźniów politycznych na pokładzie statku używanego jako pływający obóz koncentracyjny. Obóz Ochstumsand w pobliżu Bremy w Niemczech, 1933 lub 1934 r.

Źródło:

• Staatsarchiv Bremen

Policja Bezpieczeństwa i SD teoretycznie miały różne uprawnienia i obowiązki, które jednak w praktyce się uzupełniały. 

Policja Bezpieczeństwa była organizacją służby cywilnej w niemieckim rządzie. Podlegała ona szefowi niemieckiej policji i Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. W swej istocie Policja Bezpieczeństwa była organizacją porządku publicznego. Jej funkcjonariusze zazwyczaj odbyli szkolenie policyjne, znali prawne procedury biurokratyczne i mieli doświadczenie w prowadzeniu dochodzeń. Co najważniejsze, mieli oni uprawnienia policyjne, a mianowicie prawo do oficjalnego aresztowania. W rzeczywistości Policja Bezpieczeństwa była jedyną instytucją reżimu nazistowskiego, która mogła wysyłać ludzi do obozów koncentracyjnych. 

W przeciwieństwie do Policji Bezpieczeństwa SD była organizacją partii nazistowskiej i podlegała SS. Odpowiadała za rozwój teoretycznych aspektów wywiadu i bezpieczeństwa. SD było w swojej istocie organizacją nazistowską. Nazistowska ideologia kształtowała wszystko, co robiła SD, w tym strukturę jej systemu wywiadowczego. Jako organizacja partii nazistowskiej SD nie miała uprawnień do aresztowania potencjalnych wrogów nazistowskich Niemiec. Władza ta spoczywała w rękach niemieckiego wymiaru sprawiedliwości. 

Współpraca i konkurencja 

Teoretycznie podział obowiązków oznaczał, że SD określało, kto lub co stanowi zagrożenie, natomiast aresztowaniami zajmowała się Policja Bezpieczeństwa. W praktyce jednak zadania Policji Bezpieczeństwa i SD w znacznej mierze się pokrywały. W rezultacie te dwie formacje często rywalizowały ze sobą o wpływy. SD w nazistowskim reżimie powielało zadania typowe dla policji, takie jak prowadzenie dochodzeń i nadzór. Włączając SD do tego układu, Himmlerowi i Heydrichowi udało się ostatecznie zradykalizować i znazyfikować praktyki policyjne. 

Z powodu rywalizacji współpraca SD i Policja Bezpieczeństwa nie zawsze układała się dobrze. Aby rozwiązać ten problem, Heydrich powołał inspektorów Policji Bezpieczeństwa i SD (Inspekteur der Sicherheitspolizei und des SD, IdS). Do ich zadań należało nadzorowanie wszystkich jednostek Policji Bezpieczeństwa i SD w danym regionie nazistowskich Niemiec i werbowanie do współpracy. 

Pod koniec lat 30. XX wieku w Policji Bezpieczeństwa i SD coraz częściej dochodziło do przesunięć kadrowych. Bardzo często jedna osoba należała do obu tych organizacji. Funkcjonariusze SD byli czasami przenoszeni do Policji Bezpieczeństwa. Na przykład Adolf Eichmann był oficerem SD, który został przeniesiony na stanowisko kierownicze w Gestapo w 1939 r. Podobnie funkcjonariusze Policji Bezpieczeństwa, którzy zajmowali kierownicze stanowiska w Kripo i Gestapo, często mieli nadany stopień SS i byli członkami SD.

Policja Bezpieczeństwa podczas II wojny światowej

II wojna światowa rozpoczęła się 1 września 1939 r. wraz z niemiecką inwazją na Polskę. Podczas wojny Policja Bezpieczeństwa i SD miały do odegrania ważną rolę w rzekomej ochronie Niemiec przed wrogami. Dla podkreślenia znaczenia tych formacji podczas wojny Himmler utworzył Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (Reichssicherheitshauptamt, RSHA) 27 września 1939 r. Urząd ten formalnie połączył Główny Urząd Policji Bezpieczeństwa z SD. 

• Gestapo stało się Biurem IV RSHA, choć nadal nazywano je „Gestapo”. 
• Kripo stała się Biurem V RSHA, choć nadal była określana jako „Kripo”.

Od tego momentu nie istniało już biuro organizacyjne zwane Głównym Biurem Policji Bezpieczeństwa. Zostało zastąpione Głównym Urzędem Bezpieczeństwa Rzeszy. Niemniej jednak w niektórych jednostkach i w nazwach stanowisk SS i policji w całych Niemczech i okupowanej przez Niemcy Europie nadal używano określenia „Policja Bezpieczeństwa”. 

Zdjęcie

Żołnierze SS prowadzą grupę Polaków do lasu na egzekucję (Zdjęcie)

Żołnierze SS prowadzą grupę Polaków do lasu pod Witaniowem na egzekucję. Witaniów, Polska, październik-listopad 1939.

Źródło:

• Instytut Pamięci Narodowej

Policja Bezpieczeństwa a Holokaust

Policja Bezpieczeństwa odegrała ważną rolę w Holokauście. Członkowie Policji Bezpieczeństwa bezpośrednio uczestniczyli w masowych mordach na Żydach i innych ofiarach nazistów. Na przykład urzędnicy Kripo opracowali pierwsze techniki masowego trucia ofiar gazem. Do innych przykładów należą:

• Funkcjonariusze Gestapo odpowiedzialni za deportację Żydów z nazistowskich Niemiec i z całej Europy do miejsc kaźni i ośrodków zagłady w okupowanej przez Niemcy wschodniej Europie. Jako szef Biura Gestapo IV B 4 Adolf Eichmann był szczególnie znany ze swojej roli w inicjowaniu i koordynowaniu deportacji z większości terenów w Europie. 
• Funkcjonariusze Gestapo, którzy poszukiwali ukrywających się Żydów w celu ich deportacji. 

Szczególnie bezlitosne były połączone jednostki Policji Bezpieczeństwa i SD. W wielu częściach okupowanej przez Niemców Europy przywódcy Policji Bezpieczeństwa i SD oraz ich pracownicy przeprowadzili masowe mordy na europejskich Żydach. Na przykład dowódca Policji Bezpieczeństwa i SD w Belgii i północnej Francji (Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD Belgien und Nordfrankreich) był odpowiedzialny za koordynację deportacji belgijskich Żydów do obozów zagłady.

Najbardziej niesławnymi połączonymi jednostkami Policji Bezpieczeństwa i SD były Einsatzgruppen (specjalne grupy operacyjne, czasami nazywane „szwadronami śmierci”). Einsatzgruppen były mobilnymi jednostkami Policji Bezpieczeństwa i SD, którymi po raz pierwszy posłużono się w 1938 r. Einsatzgruppen przydzielano przeprowadzenie różnych środków bezpieczeństwa na terytoriach nowo przejętych przez niemieckie wojska. Ich zadaniem było na przykład identyfikowanie i neutralizowanie potencjalnych wrogów Niemiec. Einsatzgruppen przejmowały również ważne obiekty i zapobiegały sabotażowi. Wreszcie – rekrutowały współpracowników i tworzyły sieci wywiadowcze. Einsatzgruppen były niezmiennie brutalnym narzędziem nazistowskiej polityki okupacyjnej. 

Einsatzgruppen są najbardziej znane z masowych rozstrzeliwań Żydów po ataku Niemiec na Związek Radziecki w czerwcu 1941 roku. Wielu funkcjonariuszy Policji Bezpieczeństwa wstąpiło do tych jednostek i objęło w nich dowództwo. Jedną z nich osobiście dowodził Arthur Nebe, prominentny oficer Służby Bezpieczeństwa i szef Kripo. Stał na czele Einsatzgruppe B od czerwca do listopada 1941 r. Pod wodzą Nebego ta grupa operacyjna była odpowiedzialna za masowe morderstwa na 45 000 osobach w okolicach Białegostoku, Mińska i Mohylewa.