Nazi Kitap Yakma Eylemleri

1930’ların başında milyonlarca Alman, Nazi Partisini destekledi. Adolf Hitler’in Ocak 1933’te şansölye olarak atanmasını memnuniyetle karşıladılar. Pek çok Alman, Nazi fikirlerini benimsedi ve bunların hayata geçirilmesine hevesle yardımcı oldu. Bu makale, Hitler’in iktidara gelmesinden sadece üç ay sonra Mayıs 1933’te Nazi yanlısı üniversite öğrencileri tarafından düzenlenen kitap yakma eylemleri hakkındadır.

Mayıs 1933’te Adolf Hitler’in iktidara gelmesinden yaklaşık üç buçuk ay sonra Nazi yanlısı üniversite öğrencileri, Almanya’nın dört bir yanındaki kasaba ve şehirlerde kitap yakma törenleri düzenledi. Bu eylemler sırasında öğrenciler, “Alman olmayan” (“undeutsch”) kitapları imha ettiler. Bu kitaplar arasında Yahudi yazarların kitapları, savaşı eleştiren pasifist eserler ve sosyalizm ve komünizm gibi sol siyasi hareketleri öven ya da destekleyen eserler yer alıyordu.

Öğrencilerin öncülük ettiği bu kitap yakma eylemleri Nazi Almanyası hükûmeti tarafından değil, Nazi yanlısı üniversite öğrencileri tarafından organize edilmişti. Bununla birlikte çeşitli yerel ve ulusal Nazi yetkilileri de eylemlere katılmıştı. Onların varlığı, üniversite öğrencilerinin Nazi Alman rejiminin açık desteğine sahip olduğunu göstermiştir.

Nazi Kitap Yakma Eylemlerini Kim Planladı ve Gerçekleştirdi?

Mayıs 1933’teki kitap yakma eylemleri, Deutsche Studentenschaft (DSt) bünyesindeki Nazi yanlısı üniversite öğrencileri tarafından organize edildi. DSt, üniversite öğrenci yönetimlerinin ulusal şemsiye kuruluşuydu. Almanya genelindeki üniversitelerde üye şubeleri vardı. 1933’ten önce bile Nazi üniversite öğrenci grubuna (Nationalsozialistischer Deutscher Studentenbund ya da NSDStB) bağlı öğrenciler, DSt’yi ve üye şubelerini kontrol ediyordu.

Nazi öğrenci grubu, 1920’lerin sonu ve 1930’ların başında üniversite öğrencileri arasında popülerliğini arttırdı. Alman üniversite öğrencileri, Nazi hareketinin ilk destekçileri arasındaydı. 1920’lerin sonlarında birçok öğrenci, çeşitli Nazi oluşumlarının saflarını doldurdu. Orta sınıf, seküler üniversite öğrenci örgütleri genellikle aşırı milliyetçi ve Yahudi karşıtıydı. I. Dünya Savaşı’ndan sonra birçok öğrenci, Weimar Cumhuriyeti’ne (1918–1933) karşı çıktı. Nasyonal Sosyalizmi, siyasi hoşnutsuzlukları ve düşmanlıkları için uygun bir araç olarak buldular.

Naziler iktidara geldikten sonra Nazi yanlısı üniversite öğrenci grupları yeni rejime ve Nazilerin Yahudi karşıtı, anti-komünist ve militarist ideallerine desteklerini göstermek için kitap yakma eylemlerini kullandılar.

“Alman Olmayan Ruha Karşı Kampanya”

Fotograf

Berlin'deki kitap yakma olayları sırasında öğrenciler ve SA üyeleri “Alman olmadığına” kanaat getirilen kitapları indirirken. (Fotograf)

Berlin'deki kitap yakma olayları sırasında öğrenciler ve SA üyeleri “Alman olmadığına” kanaat getirilen kitapları indirirken. Pankartta şu cümle yazmaktadır: “Alman öğrenciler Alman olmayan ruha karşı yürüyün”. 10 Mayıs 1933, Berlin, Almanya.

Katkıda bulunanlar:

• National Archives and Records Administration, College Park, MD

• Arşivsel detayları görüntüle

Nisan 1933’ün başlarında DSt’nin yeni kurulan Basın ve Propaganda Ana Ofisi, ülke çapında bir “Alman Olmayan Ruha Karşı Kampanya” (Aktion “Wider den undeutschen Geist”) ilan etti. Eylem, 12 Nisan’da başlayacak ve 10 Mayıs’ta kitap yakma eylemiyle sona erecekti.

Sonraki birkaç hafta boyunca DSt’nin propaganda ofisi, Almanya genelindeki üye öğrenci derneklerine çeşitli bültenler gönderdi. Bu bültenlerde kampanyanın nasıl yürütüleceğine ve kitap yakma eylemlerinin nasıl organize edilip tanıtılacağına ilişkin talimatlar yer alıyordu. Bu mesajlarda DSt, öğrencilere kendi kitap koleksiyonlarının yanı sıra arkadaşlarının ve tanıdıklarının kitap koleksiyonlarını da “Alman olmayan” kitapları ayıklayarak “temizlemeleri” talimatını veriyordu. Ayrıca halk kütüphanelerini belirli eserlerden temizlemelerini söylediler.

Öğrenciler, kampanyalarını “Alman yenilenmesi” olarak adlandırdıkları süreci teyit eden bir adım olarak görüyorlardı. Kampanyayı edebiyatta “halk-bilinçli düşünce ve duyguyu” destekleyici olarak tanımladılar. Ancak kampanyalarını Yahudi karşıtı terimlerle de tanımladılar. 1 Nisan’daki Yahudilere ait işletmelere yönelik ulusal boykotu meşrulaştırmak için kullanılan dili uyarlayan öğrenciler, kampanyanın “dünya Yahudiliğinin Almanya’ya karşı utanmaz kışkırtması”na bir yanıt olduğunu ileri sürdüler. Öğrenciler, ayrıca “Yahudi çürüme ruhunun çöpü ve pisliği” olarak adlandırdıkları şeye karşı olduklarını ilan ettiler.

On İki Tez

Öğrenci derneği liderleri, Alman kültürüne ilişkin Yahudi karşıtı ve milliyetçi yorumlarını açıklayan on iki tez hazırladılar. Bu bildirgeler, “ari” (“rein”) bir ulusal dil ve kültürün temellerini tanımlıyordu. Nazi öğrencileri için “ari” bir ulusal dil ve kültür, ırksal ve etnik terimlerle tanımlanıyordu. Yahudilerin Alman olamayacağına ya da Alman dilinde yazmalarına bile izin verilmemesi gerektiğine inanıyorlardı. 

Öğrenci grupları, bu iddiaları posterler aracılığıyla kamuoyuna duyurdu. Posterlerde öğrenciler:

• “Yahudi entelektüelizmi” olarak adlandırdıkları şeye saldırdılar;
• Yahudileri Alman halkı için “tehlikeli düşmanlar” ve “yabancılar” olarak etiketlediler;
• Alman dili ve edebiyatının “arındırılması” gerektiğini ileri sürdüler;
• öğrencilerin ve profesörlerin düşüncelerinin “Alman ruhu”na uygun olduğundan emin olmak için incelenmelerini talep ettiler ve
• üniversitelerin Alman milliyetçiliğinin merkezleri olmasını talep ettiler.

Ateş Yeminleri

DSt ofisi, 9 Mayıs’ta üye gruplarına bir bülten daha gönderdi. Bu bülten, ertesi gün başlayacak olan kitap yakma törenlerine ev sahipliği yapmak için gerekli yönergeleri iletiyordu. Dokuz “ateş yemini” (“Feuersprüche”; kelime anlamıyla ateş bildirileri ya da sloganları) içeren bir liste içeriyordu. Bu sloganlar, eylemler sırasında ritüel olarak okunacaktı. Konuşmacılara belirli kitapları şenlik ateşlerine atarken bunları yüksek sesle okumaları talimatı verildi. Yeminler, belirli yazarların eserlerinin neden yakıldığını açıklıyordu. Yangın yeminlerinde isimleri geçen yazarlar arasında Erich Maria Remarque (All Quiet on the Western Front adlı pasifist eserin yazarı); ünlü psikanalist Sigmund Freud (Yahudiydi) ve Kurt Tucholsky ve Carl von Ossietzky (her ikisi de Nazilerin tanınmış Alman eleştirmenleri) gibi öndegelen, yaşayan yazarlar vardı.

Fotograf

Berlin Opera Meydanı'nda “Alman olmadığına” kanaat getirilen kitaplar halk tarafından yakılırken ateşe kitap atan bir SA subayı. Berlin, Almanya (Fotograf)

Berlin Opera Meydanı'nda “Alman olmadığına” kanaat getirilen kitaplar halk tarafından yakılırken ateşe kitap atan bir SA subayı. 10 Mayıs 1933, Berlin, Almanya.

Katkıda bulunanlar:

• National Archives and Records Administration, College Park, MD

• Arşivsel detayları görüntüle

Kitap Yakma Eylemleri: 10 Mayıs 1933

DSt’nin “Alman Olmayan Ruha Karşı Kampanya”sı, 10 Mayıs’tan itibaren Almanya genelinde ritüel kitap yakma törenleriyle doruğa ulaştı. “Alman olmadığı” düşünülen on binlerce kitap yakıldı. Ve on binlerce Alman (öğrenci ve öğrenci olmayan), bu eylemlere katıldı.

Birçok yerde kitap yakma törenleri, bir miting ya da konuşma ile başladı. Bunu genellikle şehir içinde meşaleli bir geçit töreni takip ederdi. Genellikle Nazi yetkilileri, profesörler, üniversite yöneticileri ya da üniversite öğrenci liderleri, katılımcılara ve izleyicilere hitap etti. Öğrenci olmayan yetkililerin varlığı, bu eylemlere bir meşruiyet duygusu kattı. Bazıları öğrenci olan SA ve SS üyeleri de kitap yakma eylemlerine katıldı.

Konuşmaların ardından öğrenciler, büyük bir tören ve coşkuyla kitapları şenlik ateşlerine attı. Bazı yerlerde bir müzik grubu çalıyor ve konuşmacılar, “ateş yeminleri”ni okuyordu.

DSt’nin Alman Olmayan Ruha Karşı Kampanyası ile bağlantılı kitap yakma eylemlerinin yaklaşık 20’si, 10 Mayıs’ta gerçekleşti. Bir kısmı, yağmur nedeniyle birkaç gün sonrasına ertelendi. Bazıları ise yerel şubelerin tercihine bağlı olarak Almanya’da yaz ortası şenlik ateşi kutlamaları için geleneksel bir zaman olan Haziran ayı sonunda gerçekleşti.

Berlin’de Opernplatz Kitap Yakma Eylemi

En büyük ve en önemli kitap yakma töreni, 10 Mayıs’ta Berlin’in merkezinde gerçekleşti. Yaklaşık 40.000 kişi, Opernplatz’da (bugünkü Bebelplatz) toplandı ve burada katılımcılar, yaklaşık 20.000 cilt yaktı. Yakılan materyaller arasında SA ve diğer Nazi gruplarının Magnus Hirschfeld’in Cinsel Bilimler Enstitüsü’nden el koydukları malzemeler de vardı.

Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, Berlin’deki kitap yakma törenine katıldı. Orada ateşli bir konuşma yaptı. “Aşırı Yahudi entelektüalizmi çağı artık sona ermiştir ve Alman devriminin atılımı Alman yolunun da önünü açmıştır” diye ilan etti.

Berlin’deki kitap yakma eylemi, önemli bir propaganda olayı hâline geldi. Spot ışıkları, Opernplatz’ı aydınlattı. Konuşmalar, radyoda yayınlandı. Haber ekipleri, bu ritüel şeklindeki eylemin görüntülerini çekti ve bu görüntüler, Alman ve uluslararası haber filmlerinde yer aldı.

Berlin’de ve Almanya genelinde halka açık kitap yakma eylemleri, Amerika Birleşik Devletleri de dâhil olmak üzere tüm dünyada öfkeye yol açtı.

Naziler, hangi Kitapları yaktılar?

Öğrencilerin yakmayı planladıkları “Alman olmayan” kitapların listesi, öğrencilerin kendileri tarafından derlenmemişti. Mayıs 1933’teki kitap yakma eylemlerinin çoğunda Nazi kütüphanecisi Wolfgang Hermann tarafından hazırlanan listeler kullanılmıştı. Bu “kara listeler” (“Schwarze Listen”), yüzlerce yazarı içeriyor ve kitapları türlerine göre düzenliyordu. Mayıs ayı başlarında listeler, Nazi Almanyası’ndaki birçok gazete ve dergide yayınlandı.

Bazı durumlarda belirli bir yazarın tüm eserleri yakılmak üzere seçildi. Diğer durumlarda sadece belirli eserler, “Alman olmayan” olarak etiketlendi. Öğrencilerin kitap yakma eylemlerinde yok ettikleri kitaplar, birkaç kategoriye ayrılıyordu.

Komünizm ve Sosyalizm Hakkındaki Kitaplar

Nazi öğrenciler, komünizmi ve sosyalizmi öven ya da teşvik eden kitapları yaktılar. Bunu yapmalarının sebebi, Nazilerin bu siyasi teorilerin tehlikeli olduğuna ve Alman halkının geleceğine zarar verdiğine inanmalarıydı. Nazilerin yaktığı eserlere örnek olarak şunlar verilebilir:

• Komünist Manifesto da dâhil olmak üzere Alman siyaset teorisyenleri Karl Marx ve Friedrich Engels’in tüm eserleri;
• Amerikalı yazar Jack London’ın sosyalizm yanlısı eserleri;
• Amerikalı yazar Helen Keller’ın Nasıl Sosyalist Oldum adlı kitabı;
• 19. yüzyılda sosyal demokrat siyasi partinin kurucularından biri olan tanınmış Alman siyasetçi August Bebel’e ait tüm eserler;
• Rus komünist ve Sovyetler Birliği diktatörü Vladimir Lenin’in birçok eseri ve
• solcu Alman şair ve ünlü tiyatro yazarı Bertolt Brecht’in tüm eserleri.

Pasifizm Hakkındaki Kitaplar (Savaş Karşıtı Kitaplar)

Öğrenciler, savaş karşıtı kitapları yaktı çünkü Naziler, pasifizmin tehlikeli ve zayıf bir ideoloji olduğunu düşünüyordu. Naziler, Alman halkının hayatta kalmasını ve gücünü garanti altına almak için savaşın gerekli olduğuna inanıyordu. Yakılan pasifist eserlere örnek olarak şunlar verilebilir:

• Amerikalı yazar Ernest Hemingway’den Silahlara Veda;
• Im Westen nichts Neues (Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok) ve Alman yazar Erich Maria Remarque’ın diğer tüm eserleri ve
• anarşist ve pasifist Erich Mühsam’ın eserleri.

Weimar Cumhuriyeti’ni Öven ya da Savunan Eserler

Naziler, Weimar Cumhuriyeti’ni öven kitapları yaktılar çünkü “Sistem” olarak kınadıkları bu hükûmetten nefret ediyorlardı Parlamenter demokrasinin zayıf bir hükûmet biçimi olduğuna inanıyorlardı. Bunun yerine güçlü bir otoriter devleti savundular. Alman yazar Thomas Mann’ın Von deutscher Republik (Alman Cumhuriyeti Üzerine) adlı kitabı, bu nedenle imha edilen kitaplardan biriydi.

Nazileri Kınayan Eserler

Öğrenciler, Nazi Partisini eleştiren yazarların eserlerini yaktılar. Bu kategorideki kitaplar arasında şunlar yer alıyordu:

• Deutsche Ansprache: Thomas Mann’dan Ein Appell an die Vernunft (Mantığa Çağrı);
• 1930’ların başında Nazilerle acımasızca alay eden gazeteci ve hiciv yazarı Kurt Tucholsky’nin tüm eserleri ve
• Nazilerin yasadışı silahlanmasını ifşa eden ve Nazileri sık sık eleştiren tanınmış pasifist gazeteci ve yayıncı Carl von Ossietzky’nin makaleleri.

Yahudi yazarların kitapları

Naziler, Yahudi yazarlar tarafından yazılan kitapları yaktı çünkü Naziler, radikal ve saplantılı bir şekilde Yahudi karşıtıydı. Yahudi halkından nefret ediyor ve Yahudilerin ayrı, aşağı ve tehlikeli bir ırk olduğu yanlış fikrine inanıyorlardı. Naziler, Yahudi yazarların Alman dilinde yazmalarına izin verilmemesi gerektiğini savunuyordu. Çünkü Naziler, Yahudilerin gerçek Alman olmadıklarını iddia ediyorlardı. Nazilerin yaktığı Yahudi yazarların kitaplarına örnek olarak şunlar verilebilir:

• Avusturyalı Yahudi yazar Stefan Zweig’ın tüm eserleri;
• Avusturyalı Yahudi yazar Franz Werfel’in çoğu eseri;
• Prag doğumlu Yahudi yazar Max Brod’un neredeyse tüm eserleri;
• Alman Yahudi yazar Lion Feuchtwanger’in tüm eserleri ve
• Avusturyalı Yahudi psikanalist Sigmund Freud’un tüm eserleri.

Kitapları Yakılan Yazarlara Ne Oldu?

Öğrenci kitap yakma eylemlerinde kitapları yakılan yazarların birçoğu, o dönemde hayattaydı ve Almanya’da yaşıyorlardı. Nazi rejimi sadece işlerini ve geçim kaynaklarını değil, hayatlarını da tehlikeye attı.

Nazi baskısından haklı olarak korkan birçok yazar kaçtı. Çoğu, Almanya’dan kaçmayı başardı. Bazıları Avusturya, Fransa ya da Çekoslovakya’ya sığındı. Naziler 1938’den itibaren Avrupa’yı ele geçirince yeniden kaçmak zorunda kaldılar. Aralarında Feuchtwanger ve Werfel’in de bulunduğu çok sayıda kişi, Amerikalı kurtarıcı Varian Fry’ın yardımıyla Avrupa’dan kaçmayı başardı.

Nazi Almanyası, 1933 yazından itibaren bu yazarların çoğunun vatandaşlığını iptal etti. Bunlar arasında Heinrich Mann ve Ernst Toller gibi Nazi eleştirmenleri de vardı.

İki yazar, Mühsam ve Ossietsky öğrencilerin kitap yakma eylemleri sırasında zaten hapisteydi. Naziler, her iki adamı da 28 Şubat 1933’te tutuklamıştı. Daha sonra onları toplama kamplarında hapsettiler ve işkence ettiler. Naziler, Mühsam’ı 11 Temmuz 1934’te Oranienburg toplama kampında öldürdü. Ossietsky’nin hapsedilmesi, uluslararası ilgi gördü. 1936 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü. Ödülü “düşünce ve ifade özgürlüğüne duyduğu büyük sevgi ve barış davasına yaptığı değerli katkılardan dolayı” aldı Ossietsky, 1938 yılında hâlâ gözaltındayken hapis cezasının etkisiyle öldü.

Nazileştirme Bağlamında Kitap Yakma Eylemleri

Öğrencilerin öncülük ettiği kitap yakma eylemleri, 1933 baharında başlayan daha büyük bir Nazileştirme olgusunun parçasıydı. Yeni Nazi rejimi, Alman toplumunu her yönüyle dönüştürüyordu.

O bahar diğer Nazi Partisi grupları ve Nazi paramiliter güçleri de (SA, SS ve Hitler Gençliği dâhil) kitap yakma eylemleri gerçekleştirdi. Bu gruplar genellikle sendikalardan, Sosyal Demokrat ya da Komünist Parti bürolarından ele geçirdikleri kitap koleksiyonlarını yakıyorlardı. Ayrıca okullardaki ve halk kütüphanelerindeki kitapları da yaktılar.

Naziler neden Kitapları Yaktılar?

Naziler, kendi dünya görüşlerinin rakip fikirler karşısında kazandığı zaferi sergilemek için kitapları yakmışlardır. İdeolojileriyle çelişen ya da onlara meydan okuyan edebiyat ve bilim eserlerini sembolik olarak yok ettiler.

Kitap yakma eylemleri aynı zamanda Alman toplumunun ateşle sembolik olarak temizlenmesini, Nazilere göre gerçekte Alman olmayan insanların ve fikirlerin ortadan kaldırılmasını temsil ediyordu.

Harita

Büyük kitap yakma eylemleri, Mayıs 1933 (Harita)

Katkıda bulunanlar:

• US Holocaust Memorial Museum