D-Day

D-Day miał miejsce 6 czerwca 1944 r. Jest to jedno z najbardziej znanych i najważniejszych działań wojennych Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej (1939–1945).

6 czerwca 1944 r. wojska alianckie rozpoczęły operację wojskową o kryptonimie Overlord. Tego dnia wojska amerykańskie, brytyjskie i kanadyjskie przepłynęły kanał La Manche i wylądowały na plażach Normandii we Francji. Oddziały te wzmocnili żołnierze z wielu innych państw, w tym Francji, Norwegii, Czechosłowacji, Polski, Holandii, Belgii, Luksemburga, Grecji, Australii i Nowej Zelandii. 

Dziś D-Day powszechnie odnosi się do 6 czerwca 1944 r., daty rozpoczęcia operacji Overlord. W terminologii wojskowej „d-day” to ogólnie data rozpoczęcia dowolnej operacji wojskowej.

D-Day rozpoczął otwarcie frontu przez aliantów w zachodniej Europie. W kolejnych miesiącach alianci zachodni (pod przywództwem Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych) wyparli niemieckie wojska z Francji i innych krajów zachodnioeuropejskich, ostatecznie przedostając się do Niemiec. W tym samym czasie Związek Radziecki (również państwo alianckie) walczył z siłami niemieckimi od wschodu. Nazistowskie Niemcy poddały się bezwarunkowo 7–8 maja 1945 r. prawie rok po D-Day. 

Wydarzenia D-Day i kampanii w Normandii

Operacją Overlord przewodził amerykański generał Dwight D. Eisenhower, Naczelny Dowódca Alianckich Sił Ekspedycyjnych. Brytyjski generał Bernard Montgomery dowodził siłami lądowymi rozmieszczonymi w Normandii. 

Podczas operacji 133 000 żołnierzy alianckich wylądowało na pięciu plażach rozciągających się na przestrzeni ponad 80 kilometrów wybrzeża Normandii. Plaże te otrzymały kryptonimy (od zachodu na wschód): Utah, Omaha, Gold, Juno i Sword. Wojska amerykańskie wylądowały na plażach Utah i Omaha, natomiast jednostki brytyjskie i kanadyjskie szturmowały plaże Gold, Juno i Sword. W noc poprzedzającą desant morski ponad 23 000 spadochroniarzy amerykańskich, brytyjskich i kanadyjskich na spadochronach i szybowcach wylądowało we Francji za niemieckimi liniami obronnymi. Początkowa inwazja miała wsparcie około 195 000 żołnierzy marynarki wojennej i handlowej, 7000 statków i ponad 11 500 samolotów.

Z początku Niemcy pod dowództwem feldmarszałków Gerda von Rundstedta i Erwina Rommla mieli przewagę pozycji bojowych. Niemiecka 7 Armia, składająca się z sześciu dywizji, w tym jednej dywizji pancernej, miała bronić północno-zachodniej Francji. Alianci mieli jednak miażdżącą przewagę na morzu i w powietrzu. Co więcej, dzięki podstępnemu planowi aliantów Niemcy uwierzyli, że punkt ataku będzie znajdował się dalej na północ i wschód – na wybrzeżu w pobliżu Calais i granicy belgijskiej. Niemcy powoli wzmacniali obronę Normandii po początkowym lądowaniu, na wypadek gdyby alianci chcieli odwrócić uwagę od większego ataku w innym miejscu.

– This is D-Day – powiedziało o godzinie dwunastej angielskie radio. This is the day. Inwazja się rozpoczęła… Czyżby teraz rzeczywiście zbliżało się długo wyczekiwane wyzwolenie? Wyzwolenie, o którym tyle mówiono, ale które jednak jest zbyt piękne, zbyt bajeczne, żeby kiedykolwiek miało stać się rzeczywistością? Czyżby ten rok, 1944, miał podarować nam zwycięstwo? My tego też jeszcze teraz nie wiemy, ale ta nadzieja ożywia nas, czyni nas znowu odważnymi, czyni nas znowu silnymi.
„Dziennik” Anne Frank, wpis z 6 czerwca 1944 r., przekład Alicja Oczko, Wydawnictwo Znak

Do zmroku 6 czerwca ponad 150 000 żołnierzy sił alianckich dotarło drogą powietrzną lub morską na terytorium Francji. Wojska alianckie poniosły łącznie ponad 10 000 ofiar (zabitych, rannych lub zaginionych żołnierzy), w tym 4 400 poległych. Siły brytyjskie i kanadyjskie odnotowały około 3 700 ofiar, a siły amerykańskie – około 6 600. Siły niemieckie straciły od 4 000 do 9 000 żołnierzy.

W sam D-Day aliantom początkowo nie udało się osiągnąć planowanego celu, jakim było połączenie przyczółków i przedostanie się 15 kilometrów w głąb lądu. Jednak 11 czerwca wojska alianckie przełamały niemiecki opór. Ze wszystkich plaż, na które dokonała się inwazja, utworzono jeden duży przyczółek. Pomimo przewagi militarnej aliantów Niemcy przez sześć tygodni zdołali zatrzymać wojska alianckie na powoli powiększającym się przyczółku. Dziś bitwa ta jest znana jako bitwa o Normandię. 

Wyzwolenie Francji przez aliantów

25 lipca 1944 r., wraz z rozpoczęciem operacji Cobra, wojska alianckie wydostały się z przyczółku w Normandii w pobliżu miasta Saint-Lô i zaczęły . masowo napływać do północnej Francji. Do połowy sierpnia wojska alianckie okrążyły i zniszczyły znaczną część armii niemieckiej w regionie Normandii w pobliżu Falaise. 

Pod wodzą Trzeciej Armii generała George’a Pattona alianci przemierzyli północną Francję. 25 sierpnia wyzwolili Paryż, głównie przy pomocy wojsk francuskich. We wrześniu wojska amerykańskie wkroczyły do Luksemburga, który wcześniej zaanektowała III Rzesza. 

W Stanach Zjednoczonych miano nadzieję, że wojna w Europie skończy się jeszcze w 1944 r. Jednak zachodnie natarcie aliantów wkrótce spowolniło. W połowie grudnia 1944 r. III Rzesza rozpoczęła bitwę znaną jako ofensywa w Ardenach. Zwycięstwo aliantów w tej bitwie okazało się decydujące. Ostatecznie doprowadziło do ich wygranej w II wojnie światowej. 

Powodzenie działań w D-Day i operacji Overlord okazało się kluczowe dla pokonania nazistowskich Niemiec podczas II wojny światowej. 

D-Day i Holokaust

Do momentu inwazji w D-Day nazistowskie Niemcy oraz ich sojusznicy i kolaboranci zamordowali już ponad pięć milionów europejskich Żydów. 

Gdy wojska alianckie szturmowały ląd tego dnia, Niemcy i ich sojusznicy oraz kolaboranci nieprzerwanie dokonywali masowych mordów na europejskich Żydach. Kilkaset kilometrów dalej nazistowscy urzędnicy z Niemiec i Węgier przeprowadzali masową deportację Żydów węgierskich. Między 15 maja a 9 lipca 1944 r. do ośrodka zagłady Auschwitz-Birkenau wywieziono 420 000 osób. Tam władze nazistowskie zamordowały większość z nich w komorach gazowych. 

Dziś jest jasne, że zwycięstwo aliantów nad nazistowskimi Niemcami było jedynym sposobem na zatrzymanie Holokaustu (1933–1945). 

Naziści mordowali Żydów do ostatnich dni II wojny światowej. Ale inwazja aliantów na Francję i późniejsze zwycięstwa prawdopodobnie uratowały przed zagładą setki tysięcy Żydów w zachodniej i środkowej Europie. Gdy wojska alianckie i radzieckie szły przez Europę przeciwko nazistowskim Niemcom, natknęły się na obozy koncentracyjne, masowe groby i inne miejsca zbrodni nazistowskich, w których naziści i ich sojusznicy masowo mordowali Żydów. Chociaż wyzwolenie nazistowskich obozów nie było głównym celem kampanii wojskowej aliantów, wojska amerykańskie, brytyjskie, kanadyjskie i radzieckie uwolniły więźniów z rąk strażników SS, zapewniły pomoc ocalałym i zebrały dowody wykorzystane później w procesach o zbrodnie wojenne.