![View of a barbed-wire fence separating part of the ghetto in Krakow from the rest of the city.](https://encyclopedia.ushmm.org/images/large/97ab60d7-96e5-4a72-bdae-ba0cfa948b4b.jpg)
Η «Τελική Λύση»
Η ναζιστική «Τελική Λύση του Εβραϊκού Ζητήματος» («Endlösung der Judenfrage») ήταν η προμελετημένη, σχολαστικά σχεδιασμένη μαζική δολοφονία των Ευρωπαίων Εβραίων. Πραγματοποιήθηκε μεταξύ του 1941 και του 1945. Ήταν, και είναι ακόμα, γνωστή ως η «Τελική Λύση» («Endlösung»). Η «Τελική Λύση» αποτέλεσε το τραγικό αποκορύφωμα της δίωξης των Εβραίων της Ευρώπης από τους Ναζί. Ως εκ τούτου, αποτελεί βασικό συστατικό στοιχείο του Ολοκαυτώματος (1933–1945).
Για να υλοποιήσουν την «Τελική Λύση», οι Γερμανοί συντόνισαν και διέπραξαν τη δολοφονία των Εβραίων της Ευρώπης. Δολοφόνησαν Εβραίους, εφαρμόζοντας πολιτικές που οδήγησαν σε πείνα, ασθένειες, αιφνίδιες τρομοκρατικές ενέργειες, μαζικές εκτελέσεις και δολοφονίες σε θαλάμους αερίων.
Οι Ναζί σχεδίαζαν ανέκαθεν να δολοφονήσουν τους Εβραίους;
Όχι. Όταν οι Ναζί ανήρθαν στην εξουσία στη Γερμανία το 1933, δε σχεδίαζαν να δολοφονήσουν τους Εβραίους της Ευρώπης. Ωστόσο, οι Ναζί ήταν αντισημίτες. Έβλεπαν τους Εβραίους στη Γερμανία ως πρόβλημα. Ένα από τα βασικά ζητήματα των Ναζί ήταν: Πώς θα απαλλαγούμε από τον εβραϊκό πληθυσμό της Γερμανίας; Οι Ναζί αναφέρονταν συχνά σε αυτό ως το «Εβραϊκό Ζήτημα».
Η μαζική δολοφονία δεν ήταν η πρώτη λύση των Ναζί για το «Εβραϊκό Ζήτημα». Στην πραγματικότητα, οι Ναζί πειραματίστηκαν με διάφορες αντιεβραϊκές πολιτικές και σχέδια. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, προσπάθησαν να εξαναγκάσουν τους Εβραίους να μεταναστεύσουν.
Αλλά ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος (1939–1945) άλλαξε τον τρόπο που οι Ναζί αντιλαμβάνονταν το «Εβραϊκό Ζήτημα». Τελικά, αποφάσισαν ότι η καταναγκαστική μετανάστευση των Εβραίων δεν ήταν μια εφικτή λύση.
Πώς άλλαξε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος τις αντιεβραϊκές πολιτικές των Ναζί;
Στα πρώτα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η ναζιστική Γερμανία κατέκτησε μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Ως αποτέλεσμα της εδαφικής επέκτασης και των συμμαχιών των Ναζί, εκατομμύρια Ευρωπαίοι Εβραίοι βρέθηκαν υπό τον έλεγχο των Γερμανών, μεταξύ του 1939 και του 1941.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το «Εβραϊκό Ζήτημα» έλαβε νέες διαστάσεις για τους Ναζί. Οι αντιεβραϊκές πολιτικές των Ναζί γίνονταν όλο και πιο ακραίες. Επηρέασαν χιλιάδες εβραϊκές κοινότητες. Ωστόσο, οι Ναζί δεν αποφάσισαν αμέσως να διαπράξουν μαζικές δολοφονίες (η «Τελική Λύση»).
Στις αρχές του πολέμου, οι Ναζί σκέφτηκαν να μετατοπίσουν ολόκληρες εβραϊκές κοινότητες. Εξέτασαν πιθανά σχέδια για τη μεταφορά των Εβραίων σε καταυλισμό στη γερμανοκρατούμενη Πολωνία, στη Σιβηρία ή ακόμα και στη Μαδαγασκάρη, ένα νησί ανοιχτά των ακτών της Αφρικής. Εντέλει, ήταν πολύ δύσκολο να υλοποιηθούν αυτά τα σχέδια. Έτσι, οι Ναζί αναζήτησαν άλλες λύσεις για το «Εβραϊκό Ζήτημα».
Στη γερμανοκρατούμενη Πολωνία, οι Γερμανοί άρχισαν να δημιουργούν γκέτο το 1939–1940. Δημιούργησαν αυτά τα γκέτο για να απομονώσουν τους Εβραίους από τον τοπικό, μη εβραϊκό πληθυσμό. Τα γκέτο ήταν ξεχωριστές περιοχές πόλεων όπου οι Γερμανοί κατακτητές εξανάγκαζαν τους Εβραίους να ζουν συνωστισμένοι και σε άκρως ανθυγιεινές συνθήκες. Αυτές οι περιοχές συνήθως περικλείονταν από τοίχο ή άλλα φράγματα. Πολλοί κάτοικοι των γκέτο πέθαναν ως αποτέλεσμα ασθενειών, υποσιτισμού ή απάνθρωπης μεταχείρισης.
Πότε και πώς άρχισαν οι Ναζί να διαπράττουν συστηματικά μαζικές δολοφονίες Εβραίων;
Οι Ναζί άρχισαν διαπράττουν συστηματικά μαζικές δολοφονίες Εβραίων το 1941. Αυτές οι συστηματικές δολοφονίες άρχισαν αφότου η Γερμανία επιτέθηκε στη Σοβιετική Ένωση, τον Ιούνιο του ίδιου έτους.
Καθώς ο γερμανικός στρατός κινούταν ανατολικά μέσω εδαφών, τα οποία ήταν υπό τον έλεγχο των Σοβιετικών, τον ακολουθούσαν ειδικές μονάδες των SS και της αστυνομίας. Η αποστολή τους ήταν να εγγυηθούν την ασφάλεια και να εξοντώσουν τους εχθρούς της ναζιστικής Γερμανίας, δηλαδή τους κομμουνιστές και τους Εβραίους. Στην πράξη, αυτές οι μονάδες διέπρατταν μαζικές εκτελέσεις. Σύντομα άρχισαν να δολοφονούν ολόκληρες εβραϊκές κοινότητες, συμπεριλαμβανομένων αντρών, γυναικών και παιδιών. Μερικές φορές, εκτός από τις μαζικές εκτελέσεις, αυτές οι μονάδες δολοφονούσαν Εβραίους και άλλους χρησιμοποιώντας κινητούς θαλάμους αερίων (φορτηγά).
Οι συστηματικές μαζικές εκτελέσεις και θανατώσεις με αέρια αντικατόπτριζαν το αποκορύφωμα των αντιεβραϊκών πολιτικών των Ναζί. Αυτές οι ενέργειες σηματοδότησαν την αρχή της «Τελικής Λύσης».
Τι ρόλο έπαιξαν τα κέντρα εξόντωσης στην «Τελική Λύση»;
Ως βασικό στοιχείο της ναζιστικής «Τελικής Λύσης του Εβραϊκού Ζητήματος», οι Ναζί ίδρυσαν κέντρα εξόντωσης για μαζικές δολοφονίες. Σε αυτά τα κέντρα εξόντωσης οι Ναζί χρησιμοποιούσαν θαλάμους αερίων ή κινητούς θαλάμους αερίων (φορτηγά) για τη δολοφονία Εβραίων και άλλων.
Υπήρχαν πέντε κέντρα εξόντωσης: το Κέλμνο, το Μπέλζεκ, το Σόμπιμπορ, το Τρεμπλίνκα και το Άουσβιτς-Μπίρκεναου.
Οι Γερμανοί απέλασαν Εβραίους από όλη την Ευρώπη σε αυτά τα κέντρα εξόντωσης. Πολλές απελάσεις ξεκίνησαν από τα γκέτο που είχαν δημιουργήσει οι Γερμανοί στη γερμανοκρατούμενη Πολωνία και αλλού.
Η «Τελική Λύση» είναι το ίδιο με το Ολοκαύτωμα;
Όχι. Η «Τελική Λύση» δεν είναι το ίδιο με το Ολοκαύτωμα.
Το Ολοκαύτωμα ήταν η συστηματική, κρατικά υποστηριζόμενη δίωξη και δολοφονία των Εβραίων της Ευρώπης από το 1933 έως το 1945. Το Ολοκαύτωμα συντονίστηκε και διαπράχθηκε από τη ναζιστική Γερμανία και τους συμμάχους της.
Η «Τελική Λύση του Εβραϊκού Ζητήματος» ήταν το τελικό στάδιο του Ολοκαυτώματος και πραγματοποιήθηκε από το 1941 έως το 1945. Ήταν η προμελετημένη, σχολαστικά σχεδιασμένη μαζική δολοφονία των Εβραίων της Ευρώπης. Πολλοί Εβραίοι σκοτώθηκαν πριν από την έναρξη της «Τελικής Λύσης». Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των Εβραίων που πέθαναν στο Ολοκαύτωμα, δολοφονήθηκαν ως μέρος της «Τελικής Λύσης».
Πόσοι Εβραίοι σκοτώθηκαν στο Ολοκαύτωμα;
Συνολικά, οι Ναζί και οι σύμμαχοι και συνεργάτες τους δολοφόνησαν έξι εκατομμύρια Εβραίους στο Ολοκαύτωμα. Δηλαδή, περίπου τα δύο τρίτα του προπολεμικού εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης.
Σημαντικές ημερομηνίες
Φεβρουάριος 1940
Η δημιουργία του γκέτο του Λοτζ (Łódź)
Τον Φεβρουάριο του 1940, πριν την έναρξη της «Τελικής Λύσης», οι γερμανικές αρχές δημιούργησαν ένα γκέτο στο Λοτζ, μια πόλη στη γερμανοκρατούμενη Πολωνία. Εκείνη την εποχή, στο Λοτζ ζούσε η δεύτερη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα της Ευρώπης. Το 1940 οι Γερμανοί εξανάγκασαν περισσότερους από 160.000 Πολωνούς Εβραίους να μεταφερθούν στο γκέτο του Λοτζ. Το γκέτο ήταν περιστοιχισμένο από συρματόπλεγμα και ξύλινο φράχτη. Η καταναγκαστική εργασία, ο υπερβολικός συνωστισμός και η πείνα ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά της ζωής στο γκέτο του Λοτζ.
Η δημιουργία του γκέτο του Λοτζ αποτελεί ένα παράδειγμα των προσπαθειών των Γερμανών να απομονώσουν τους Εβραίους από τον μη εβραϊκό πληθυσμό.
Οκτώβριος–Νοέμβριος 1941
Εκτοπισμοί των Εβραίων από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη στο γκέτο του Λοτζ
Τον Οκτώβριο και Νοέμβριο του 1941, Γερμανοί αξιωματούχοι εκτόπισαν περίπου 20.000 Εβραίους από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη στο γκέτο του Λοτζ. Σε αυτούς περιλαμβάνονταν Εβραίοι από πόλεις όπως το Βερολίνο, τη Βιέννη και την Πράγα. Πολλοί από αυτούς τους Εβραίους ήταν ηλικιωμένοι και άρρωστοι. Περισσότεροι από 3.000 από αυτούς πέθαναν τους πρώτους επτά μήνες. Η άφιξη αυτών των απελαθέντων επιδείνωσε περαιτέρω τη ζωή στο γκέτο του Λοτζ, αυξάνοντας τον συνωστισμό.
Αυτοί οι εκτοπισμοί ήταν μέρος μιας μεγάλης κλιμάκωσης της αντιεβραϊκής πολιτικής των Ναζί, το φθινόπωρο του 1941. Εκείνη τη χρονική στιγμή, οι Ναζί ηγέτες αποφάσισαν να καταστήσουν τις γερμανικές πόλεις «απαλλαγμένες από Εβραίους» («judenrein»). Οι εκτοπισμοί στο γκέτο του Λοτζ ήταν το πρώτο βήμα αυτής της διαδικασίας.
16 Ιανουαρίου 1942
Αρχίζουν οι εκτοπισμοί των Εβραίων από το γκέτο του Λοτζ προς το κέντρο εξόντωσης Κέλμνο
Στις 16 Ιανουαρίου 1942, ως μέρος της «Τελικής Λύσης», οι γερμανικές αρχές αρχίζουν να εκτοπίζουν τους Εβραίους από το γκέτο του Λοτζ προς το κέντρο εξόντωσης Κέλμνο. Οι Γερμανοί δημιούργησαν το κέντρο εξόντωσης στο Κέλμνο συγκεκριμένα για να δολοφονήσουν τους Εβραίους από το γκέτο του Λοτζ και τις γύρω περιοχές. Το κέντρο εξόντωσης βρίσκεται μόλις 48 περίπου χιλιόμετρα από την πόλη του Λοτζ. Οι δολοφονίες με αέρια είχαν ξεκινήσει στο κέντρο εξόντωσης τον Δεκέμβριο του 1941. Στο Κέλμνο, οι εκτοπισμένοι Εβραίοι δολοφονούνταν σε κινητούς θαλάμους αερίων (φορτηγά).
Μέχρι το καλοκαίρι του 1944, οι γερμανικές αρχές είχαν δολοφονήσει στο Κέλμνο περίπου 77.000 Εβραίους από το γκέτο του Λοτζ. Συνολικά, τουλάχιστον 167.000 Εβραίοι δολοφονήθηκαν στο Κέλμνο. Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών ήταν Εβραίοι από τις γύρω περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Λοτζ.